II OZ 1197/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 477/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skarg A.W. i S. K. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia [...] 2009 r., Nr [...] w przedmiocie wykonania robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 477/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił A.W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie skarg A. W. i S. K. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia [...] 2009 r. Nr [...] w przedmiocie wykonania robót budowlanych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż w zażaleniu na postanowienie Sądu z dnia 10 września 2009 r. oddalające wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych związanych z zażaleniem. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 15 października 2009 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie uznając, że podany przez skarżącego w formularzu miesięczny dochód (15.000 zł) oraz jego majątek nie pozwala na zaliczenie skarżącego do grona osób ubogich. W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik skarżącego podniósł, że dochód w wysokości 15.000 zł skarżący osiągał tylko w pierwszym półroczu 2009 r., natomiast kwota ta "nijak się ma do aktualnie osiąganych (przez skarżącego) dochodów". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 30 listopada 2009 r. odmówił skarżącemu przyznania praca pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wskazał, że miesięczny dochód brutto osiągany przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosił od stycznia do czerwca 2009 r. 15.000 zł, natomiast obecne zmniejszenie dochodów spowodowane jest nakładami finansowymi na rozwój firmy, które polegają na otwieraniu nowych restauracji. Ponadto skarżący jest właścicielem mieszkania w Warszawie i nie posiada nikogo na utrzymaniu. W ocenie Sądu oświadczenie skarżącego o stanie majątkowym nie pozwala na zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł oraz ewentualnie kosztów wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Nadto Sąd wskazał, że rzeczywistym powodem korzystania przez skarżących z możliwości ubiegania się o przyznanie prawa pomocy jest chęć przedłużenia postępowania sądowoadministracyjnego i postępowania administracyjnego w sprawie zainicjowanej wnioskiem Wspólnoty Mieszkaniowej " [...] ", a dotyczącej przeróbek w lokalu prowadzonej przez skarżących restauracji. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. W., reprezentowany przez adwokat K. M.– D. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a poprzez przyjęcie, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w sytuacji gdy znaczne nakłady finansowe poczynione na otwarcie nowego lokalu gastronomicznego w G. zachwiały sytuacją majątkową skarżącego co spowodowało, iż nie jest on wstanie ponieść kosztów postępowania. A. W. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że wykazał, iż w chwili obecnej jego dochody uległy radykalnemu zmniejszeniu ze względu na poczynione inwestycje. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, które mógłby zbyć, jak również nie zgromadził oszczędności pieniężnych i innych wartościowych przedmiotów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." -wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zbadał przesłanki warunkujące przyznanie A. W.prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów. Sąd pierwszej instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku, powołując się na sytuację rodzinną i materialną skarżącego. A. W. nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący posiada stały miesięczny dochód z działalności gospodarczej w wysokości 15.000 zł brutto, jest właścicielem mieszkania w Warszawie o powierzchni 40 m2., nie posiada nikogo na utrzymaniu A zatem, stwierdzić należy, iż przy stałym miesięcznym dochodzie skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania. Skarżący oprócz stałych dochodów posiada także majątek nieruchomy w postaci mieszkania położonego w Warszawie o powierzchni 40 m2. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że w przypadku posiadania majątku nieruchomego istotne jest iż posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Należy mieć także na uwadze, iż skarżący powołując się na "zmniejszenie" dochodów, ani w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, ani też w zażaleniu nie wykazał o jaką kwotę dochody te się zmniejszyły oraz nie przedstawił jakie nakłady finansowe poniósł na otwarcie nowego lokalu gastronomicznego. Stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji zasadnie zwrócił uwagę na wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.