II OZ 1221/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] "[...]" z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1400/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] "[...]" z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 26 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1400/13 odmówił Stowarzyszeniu [...] "[...]" z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżące Stowarzyszenie wystąpiło w dniu 12 lipca 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia Stowarzyszenie podniosło, że podjęło działania mające na celu zwiększenie środków finansowych na działalność statutową. Aktualnie czerpie środki finansowe wyłącznie z zasądzonych kosztów, w sprawach, w których Sąd uwzględnił skargi Stowarzyszenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wskazał Sąd, skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Wobec tego realizując cele regulaminowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Jak wskazał Sąd, Stowarzyszenie podało, że podjęło środki mające na celu zwiększenie posiadanych środków, niemniej jednak ocenić je należy jako nieskuteczne. Wskazane we wniosku okoliczności, że Stowarzyszenie wyczerpało wszystkie przychody roczne ze składek nie jest okolicznością pozwalającą na przyznanie prawa pomocy. Skarżący winien bowiem tak planować wydatki, by móc uiścić należne koszty sądowe. Końcowo Sąd wskazał, że również powołana we wniosku o przyznanie prawa pomocy Konwencja z Aarhus z dnia 25 czerwca 1998 r. nie przewiduje generalnego obowiązku zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach dotyczących ochrony środowiska. W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie [...] "[...]" nie zgodziło się ze stwierdzeniem Sądu, że nie podejmuje skutecznych działań dla poprawy swojej sytuacji finansowej. W pierwszym półroczu 2013 r. tylko na wydatki sądowe Stowarzyszenie poniosło koszty w wysokości 4.085 zł (średnio 53,3 zł na członka Stowarzyszenia na miesiąc). Dzięki prowadzeniu rozległej i uczciwej działalności ekologicznej liczba członków Stowarzyszenia się zwiększyła, tym niemniej członkowie nie mogą w nieskończoność zwiększać wydatków na działalność Stowarzyszenia. Aktualnie zaś środki na wnoszenie opłat sądowych Stowarzyszenie pozyskuje wyłącznie ze zwrotów za wygrane sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Badając sytuację majątkową stowarzyszenia zwykłego należy uwzględnić, że stowarzyszenie takie nie ma osobowości prawnej (art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach; Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), zaś jedynym źródłem finansowania jego działalności są składki członkowskie (art. 42 powołanej ustawy). Z regulaminu skarżącego Stowarzyszenia złożonego do akt sprawy wynika, iż działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej jej członków. Jednocześnie skarżące Stowarzyszenie tak we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w wykorzystanych w tej sprawie środkach zaskarżenia, nie wykazało ani ilości członków, ani też wysokości składki członkowskiej. Za niewystarczające w tej mierze należy uznać samo twierdzenie Stowarzyszenia, że członkowie nie są w stanie ponosić zwiększonych wydatków na działalność prowadzoną przez to Stowarzyszenie. Pozyskiwanie zaś środków wyłącznie z wygranych przez sądem spraw nie może stać się okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Przerzucenie bowiem ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzić będzie ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania Stowarzyszeniu [...] "[...]" prawa pomocy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.