II OZ 1238/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 1387/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: oddalić zażalenie W dniu 17 czerwca 2014 r. P. K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. znak: [...]. Następnie w dniu 23 lipca 2014 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 5 września 2014 r. referendarz sądowy przyznał P. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. P. K. w ustawowym terminie złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 października 2014 r., na podstawie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w pkt 1 przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, w pkt 2 w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z przedstawionych przez P. K. informacji wynika, ze prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i trójką dzieci. Dwójka dzieci jest w wieku szkolnym, natomiast najstarszy syn studiuje. Dochód wnioskodawcy z tytułu wynajmu lokali w kamienicy wynosi 3 600 zł, natomiast dochód żony wnioskodawcy wynosi 3 500 zł. Na majątek wnioskodawcy składa się: mieszkanie o powierzchni 62 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 2,4 ha oraz kamienica w T. Wnioskodawca wymienił, że ponosi następujące wydatki: ZUS około 971 zł, spłata kredytu 363,97 zł i 130,09 zł, urząd gminy 32,50 zł, telefon 118,29 zł, urząd skarbowy 789 zł, KRUS 125 zł, urząd miasta 185 zł, PZU 51 zł, czynsz 100 zł, gaz 200 zł, prąd 200 zł, bilety do szkoły 150 zł, paliwo 200 zł, środki czystości 50 zł, odzież 100 zł, żywność około 1000 zł, kredyt 500 zł, internet 85 zł, składki do szkoły 50 zł, leki 50 zł lekcje gry na gitarze 120 zł. W sprzeciwie P. K. dodatkowo wymienił jeszcze kwotę 1500 zł tytułem kosztów wynajmu, żywienia oraz pobytu syna P. K. w P., oraz kwotę 1000 zł tytułem kosztów bieżących remontów w kamiennicy. Zdaniem Sądu oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd z jednej strony bierze pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego i jego rodziny, a z drugiej strony także wysokość kosztów postępowania, jaki jest on zobowiązany podnieść. W przedmiotowej sprawie wpis sądowy wynosi 200 zł. Na gruncie wymienionego przepisu skarżący powinien wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również że podjął wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Dochód rodziny wnioskodawcy wynosi 7 100 zł, a dochód na osobę w rodzinie wynosi 1 420 zł. W przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba fizyczna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków sądowych. Sąd podkreślił, że skarżący i jego żona uzyskują systematycznie co miesiąc dochody na poziomie kwoty 7 100 zł brutto. Posiadanie stałego miesięcznego dochodu w takiej wysokości pozwalać musi na możliwość wygospodarowania i zaoszczędzenia koniecznych kwot na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto skarżący posiada majątek, w szczególności nieruchomość rolną (o powierzchni 2,4 ha), którą może rozporządzić w sposób przynoszący dochód. P. K. nie wyjaśnił, dlaczego tej nieruchomości nieuprawia ewentualnie dlaczego jej nie wydzierżawił w sposób, który może przynosić dochód. Skarżący ubiegający się o taką pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzyskiwane dochody przez skarżącego i jego rodzinę oraz posiadany majątek pozwalają na poczynienie oszczędności wystarczających do pokrycia wysokości wpisu sądowego od skargi. Dlatego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych podlega oddaleniu. Jednocześnie Sąd uznał, że wniosek o ustanowienie adwokata podlega uwzględnieniu. Zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 15 października 2014 r. złożył P. K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje go do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak zasadnie zauważył Sąd I instancji, ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć go do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Wskazać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał, że skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.