II OZ 1272/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 143/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na uchwałę Rady Miejskiej w Jelczu-Laskowicach z dnia 26 października 2012 r., nr XXVIII.204.2012 w przedmiocie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu położonego w obrębie Laskowice gmina Jelcz-Laskowice postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na uchwałę Rady Miejskiej w Jelczu-Laskowicach z dnia 26 października 2012 r. w przedmiocie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym kwotę 50 złotych. Poinformował, że obecnie pozostaje bez pracy i oczekuje na przyznanie emerytury. Nie posiada oszczędności złotówkowych i dewizowych, akcji i obligacji, samochodu osobowego ani ciężarowego. Posiada natomiast zadłużenie w wysokości 57.300 zł z tytułu budowy pawilonu handlowo-usługowego położonego w [...]. Oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną – J. K.. Wśród posiadanych składników majątkowych skarżący wymienił nieukończony pawilon handlowo-usługowy o pow. 88,80 m2. Jako dochód skarżący wskazał "bezumowne odszkodowanie" w wysokości 700 zł. Dodał również, że obecna żona od dnia 20 listopada 2010 r. "posiada osobisty majątek z pierwszego małżeństwa". Do formularza skarżący dołączył wyciąg z konta bankowego za okres od 1 lipca do 31 grudnia 2013 r.. Pismem z dnia 13 czerwca 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego o nadesłanie kserokopii określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe skarżący oświadczył, że druga żona J. K. nie wyraża zgody na podanie dochodów uzyskiwanych ze świadczenia emerytalnego, majątku osobistego oraz innych danych, gdyż stanowi to jej majątek odrębny z pierwszego małżeństwa. Do pisma dołączył jedynie wyciąg z konta bankowego za okres od 1 do 20 czerwca 2014 r. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania J. K. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 12 sierpnia 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Pismem z dnia 13 sierpnia 2014 r. wezwano skarżącego o uzupełnienie wniosku poprzez nadesłanie następujących oświadczeń i dokumentów (bądź ich kserokopii): zaświadczenia za ostatnie dwa miesiące o wysokości dochodu uzyskiwanego ze świadczenia emerytalnego żony – J. K.; zaświadczenia potwierdzającego rejestrację wnioskodawcy w urzędzie pracy z prawem do zasiłku lub bez takiego prawa, jeżeli wnioskodawca jest osobą bezrobotną, ewentualnie decyzji o utracie statusu osoby bezrobotnej; wyciągów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy; dokumentów wykazujących zadłużenie, o jakim mowa we wniosku w wysokości 57.300 zł (jeśli jest to np. zadłużenie związane z udzielonym kredytem – należy przesłać dokumenty świadczące o istnieniu takiego kredytu); oświadczenia, czy pawilon handlowo-usługowy jest użytkowany, a jeśli tak to przez kogo i do prowadzenia jakiej działalności służy; dokumentów wskazujących z jakiego tytułu otrzymuje odszkodowanie w wysokości 700 zł; deklaracji podatkowych za rok 2013 (PIT-36 lub PIT-37) wnioskodawcy i żony; rachunków (bądź przybliżone kwoty) świadczących o miesięcznych kosztach utrzymania, w tym wydatków związanych z utrzymaniem domu (tj. opłaty za gaz, energię elektryczną, czynsz, wodę, wywóz śmieci itd.). Z uwagi na wniosek skarżącego o przedłużenie terminu do dnia 15 września 2014 r. na doręczenie kserokopii wszystkich dokumentów, powyższe wezwanie zostało ponownie przesłane do skarżącego pismem z dnia 15 września 2014 r. Odpowiadając na powyższe wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 10 października 2014 r. powtórzył dotychczasowe twierdzenia, nie nadsyłając żadnych dokumentów. Wskazał ponadto, że nigdy nie był zarejestrowany w urzędzie pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w pierwszej kolejności powołał treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wskazując, iż z przepisu tego wynika, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia (252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli zaś oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny lub mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu I instancji skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim Sąd podkreślił, że skarżący nie wykonał żadnego z wezwań ani referendarza sądowego, ani sędziego. Oświadczenia zaś zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Sąd zauważył, że skarżący oświadczając, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, nie nadesłał żadnych dokumentów jej dotyczących, wskazując przy tym jedynie, że żona nie wyraża zgody na podanie dochodów uzyskiwanych ze świadczenia emerytalnego, majątku osobistego oraz innych danych, gdyż stanowi to jej majątek odrębny z pierwszego małżeństwa. Brak również zaświadczenia za ostatnie dwa miesiące o wysokości dochodu uzyskiwanego ze świadczenia emerytalnego żony, jak i wyciągów z posiadanych przez zarówno przez skarżącego jak i przez żonę rachunków bankowych. Skarżący nie wykazał również zadłużenia, o którym wskazał we wniosku w wysokości 57.300 zł. Nie nadesłał oświadczenia, czy pawilon handlowo-usługowy jest użytkowany, a jeśli tak to przez kogo i do prowadzenia jakiej działalności służy, ani dokumentów wskazujących z jakiego tytułu otrzymuje odszkodowanie w wysokości 700 zł, deklaracji podatkowych za rok 2013 (PIT-36 lub PIT-37) skarżącego i żony. Skarżący również nie przedstawił żadnych rachunków bądź przybliżonych kwoty świadczących o miesięcznych kosztach utrzymania, w tym wydatków związanych z utrzymaniem domu (tj. opłaty za gaz, energię elektryczną, czynsz, wodę, wywóz śmieci itd.). W ocenie Sądu okoliczności wskazane we wniosku, jak i w kolejnych pismach, nie są wystarczającym źródłem, w oparciu o które można by w pełni dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego, tym bardziej, że okoliczności wskazane przez wnioskodawcę budzą wątpliwości, których - poprzez niezastosowanie się do wezwań - wnioskodawca nie usunął. W tym miejscu Sąd podkreślił, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest zbadać nie tylko sytuację majątkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem całokształt uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, jak również wielkość ponoszonych wydatków, pozwala dopiero ustalić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść przynajmniej częściowo ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Oceniając zatem okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd doszedł do przekonania, że nie stanowią one podstawy uzasadniającej przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zaskarżając powyższe postanowienie J.K. wniósł o zmianę tego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, ewentualnie o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżącego odmowa przyznania mu prawa pomocy świadczy o blokowaniu prawa do sądu, sąd zaś zobowiązany jest do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Jak wynika z art. 255 p.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu Sąd I instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. i wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Wezwany nie uczynił jednak zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawił wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). W związku z powyższym należało uznać, że wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.