II OZ 1275/08

Dnia 3 grudnia 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wiesław Kisiel po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 sierpnia 2008 r., sygn. akt II SA/Wr 326/05 o przyznaniu prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł oraz o odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi D., M., J. i M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2008 r. II SA/Wr 326/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał D. W. i M. W. prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący D. i M. W. uzyskują następujący dochód: skarżąca - [...] zł, skarżący - [...] zł. Z powyższego dochodu ich rodzina zobowiązana jest pokrywać następujące wydatki: opłata za energię elektryczną - [...] zł; rata kredytu córki i opłata za jej akademik - łącznie [...] zł. Skarżący podnieśli, iż "nie są w stanie zapłacić żadnej kwoty w niniejszej sprawie", nie mają zdolności kredytowej i nie otrzymują pomocy od osób trzecich. Ich sytuacja materialna na dzień dzisiejszy nie uległa zmianie, a jedynie się pogorszyła, bowiem mają więcej spraw w sądzie i coraz więcej opłat, którym nie są w stanie sprostać. Sąd I instancji wskazał, że dla uznania wniosku za uzasadniony nie jest istotna wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa strony, ale także istnienie możności zgromadzenia (choćby niewielkiej kwoty miesięcznie) środków na koszty w dłuższym okresie, bądź pozyskanie ich w drodze kredytu lub pożyczki. Dochody skarżących mają charakter stały, co pozwala na planowanie wydatków w celu zabezpieczenia, choćby w części, przyszłych kosztów sądowych. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Skarżący nie wykazali zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie im prawa pomocy w pełnym zakresie (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej "P.p.s.a.") Ograniczyli się do opisania obecnej sytuacji majątkowej, jednak nie wykazali, by nie byli w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym l instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). W zażaleniu na to postanowienie D. W. wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazała, że orzeczenie jest niesprawiedliwe oraz podniosła szereg zarzutów niedotyczących wprost tego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie uznać należy, że skarżący nie wykazali dostatecznie, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Trafnie więc Sąd I instancji przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł. Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania rozstrzygające znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna. Z analizy tych okoliczności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wynika, iż wykazane przez skarżących dochody wynoszą [...] zł miesięcznie. Zasadnie Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze stałe dochody skarżących, uznał że są oni w stanie ponosić koszty ustanowienia pełnomocnika w tej sprawie oraz każdorazowej opłaty sądowej do wysokości 50 zł. Natomiast powyżej tej kwoty Sąd zwolnił skarżących od obowiązku uiszczania opłat sądowych. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" prowadzi do wniosku, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzeczenie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.