II OZ 1290/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.P. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 2 października 2014 r., sygn. akt III SAB/Kr 84/14 wzywające do uiszczenia wpisu sądowego od skargi M.P. na bezczynność Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie w przedmiocie wydania dokumentacji medycznej postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z 30 czerwca 2014 r. M.P. wniósł skargę na bezczynność Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie w przedmiocie wydania dokumentacji medycznej. Zarządzeniem z 2 października 2014 r. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 złotych, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Skarżący złożył zażalenie na powyższe zarządzenie wskazując, że na podstawie art. 239 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") sprawa jest wolna od wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 6 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., od skargi na bezczynność pobiera się wpis stały w wysokości 100 zł. Zasadą jest obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od wnoszonego przez stronę pisma. Wyjątki od takiego obowiązku wynikają z przepisów ustawy p.p.s.a. Wyjątkami tymi są podmiotowe zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów (art. 239 p.p.s.a.), instytucja prawa pomocy (art. 243 i następne p.p.s.a.) oraz przedmiotowe zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sytuacjach przewidzianych w art. 227 § 1 i 2 oraz w art. 220 § 4 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżący podnosi, że sprawa objęta jest podmiotowym zwolnieniem z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych. Niniejsza sprawa nie dotyczy oczywiście choroby zawodowej ani świadczenia rehabilitacyjnego. Konieczna jest zatem odpowiedź na pytanie, czy sprawa jest sprawą z zakresu świadczeń leczniczych. Wniesiona skarga dotyczy bezczynności zakładu opieki zdrowotnej związanej z dostępem do dokumentacji medycznej, która udostępniana jest na podstawie przepisów ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.). Przepisy cytowanej ustawy nie odnoszą się do świadczeń leczniczych, jest w niej jedynie odesłania do innego pojęcia – świadczeń zdrowotnych, które ma inne znaczenie i zostało zdefiniowane w art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. z 2013 r., poz. 217 ze zm.). Świadczenia zdrowotne to działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania. Natomiast świadczenia lecznicze w polskim prawodawstwie stanowią pojęcie z zakresu systemu ubezpieczeń zdrowotnych. Do pojęcia tego odnosiła się przykładowo ustawa z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2013 r. poz. 667), a także ustawa z 29 marca 1965 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników (Dz.U. Nr 13 poz. 90 ze zm.). Przepisy te utraciły moc, przy czym w przypadku pierwszej z powołanych wyżej ustaw, jak również ustaw dotyczących poszczególnych służb (Policji, Służby Więziennej), które również odnosiły się do pojęcia świadczeń leczniczych, utrata mocy nastąpiła wraz z wejściem ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), która nie posługiwała się pojęciem świadczenia leczniczego. Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym została uchylona po wejściu w życie ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. Nr 45, poz. 391), która została następnie uchylona przez obowiązującą obecnie ustawę z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 164, poz. 1027 ze zm.). Zgodnie z art. 5 pkt 27 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, podstawowa opieka zdrowotna obejmuje świadczenia zdrowotne profilaktyczne, diagnostyczne, lecznicze, rehabilitacyjne oraz pielęgnacyjne z zakresu medycyny ogólnej, rodzinnej, chorób wewnętrznych i pediatrii, udzielane w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej. Rodzaje świadczeń leczniczych (podobnie jak rehabilitacyjnych) zostały wymienione w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 20 października 2005 r. w sprawie zakresu zadań lekarza, pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 214, poz. 1816). Rozporządzenie to wydano na podstawie art. 55 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Przepis art. 239 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. jest niewątpliwie regulacją wyjątkową i powinien być interpretowany ściśle. Stąd też pojęcia, do których przepis ten się odwołuje należy wykładać zgodnie z rozumieniem i umiejscowieniem tych pojęć w systemie prawa. W tym przypadku konieczne jest zatem odwołanie się do powołanych wyżej przepisów dotyczących świadczeń opieki zdrowotnej. Przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przewidują przypadki, w których właściwy organ wydaje decyzję w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i która to decyzja może być przedmiotem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Przykładowo, dyrektor oddziału wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów, w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej (art. 50 ust. 18 w związku z art. 50 ust. 16 ustawy). Ponadto dyrektor oddziału wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się między innymi sprawy ustalenia prawa do świadczeń (art. 109 ust. 1 ustawy). Sprawy te mieścić się będą w kategorii spraw wolnych od kosztów sądowych, o której mowa w art. 239 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Natomiast ścisłe rozumienie tej wyjątkowej regulacji przemawia za uznaniem, że sprawa dostępu do dokumentacji medycznej w związku z uzyskanym świadczeniem zdrowotnym nie jest sprawą z zakresu świadczeń leczniczych i jako taka podlega ogólnemu obowiązkowi uiszczania kosztów sądowych wynikającemu z art. 199 p.p.s.a. Pojęcia świadczenia zdrowotnego i świadczenia leczniczego (czy rehabilitacyjnego) nie są pojęciami tożsamymi, choć oczywiście uzyskanie określonego świadczenia zdrowotnego może również oznaczać uzyskanie świadczenia opieki zdrowotnej (a więc między innymi świadczenia leczniczego). Decydujące znaczenie dla oceny takiego świadczenia w rozumieniu art. 239 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. będzie więc mieć materialnoprawna podstawa związanego z tym świadczeniem działania (bezczynności, przewlekłego prowadzenia postępowania) właściwego organu administracji publicznej. Tylko w wypadku, gdy podstawa ta będzie wiązała się bezpośrednio z uzyskaniem świadczenia opieki zdrowotnej (leczniczego, rehabilitacyjnego) sprawa będzie wolna od kosztów sądowych. Przykłady takich rozstrzygnięć wskazano wyżej. Norma art. 239 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. nie znajdzie natomiast zastosowania, jeżeli świadczenie zdrowotne zostało wprawdzie wykonane w ramach systemu ubezpieczeń zdrowotnych i miało charakter świadczenia leczniczego, ale przedmiotem zaskarżenia nie są kwestie związane z normami materialnoprawnymi regulującymi ten system (a więc kwestie nie dotyczące leczniczego charakteru świadczenia), lecz wynikające z innych przepisów, w tym przypadku dotyczących praw pacjenta. W takim wypadku sprawa nie jest sprawą z zakresu świadczeń leczniczych. Zasadnie zatem Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu, prawidłowo określając wysokość opłaty na 100 zł na podstawie § 2 ust. 1 pkt 6 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 198 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.