II OZ 1325/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. K. i R. K. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2641/13 wzywające do uiszczenia wpisu od zażalenia w sprawie ze skargi R. K. i Z. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2013 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie Postanowieniem z dnia 23 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2641/13, odrzucił skargę Z. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2013 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Sąd uznał, że Z. K. nie był stroną postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, ani też w żaden sposób nie wykazał swojego interesu prawnego. Stroną tego postępowania oprócz inwestora był wyłącznie R. K. Skoro Z. K. nie przysługiwała legitymacja skargowa, to wniesiona przez niego skarga była niedopuszczalna i na zasadzie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegała odrzuceniu. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2015 r. WSA w Warszawie odmówił Z. K. udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym, które to postanowienie w dniu 30 listopada 2015 r. zostało zaskarżone do NSA. W dniu [...] listopada 2015 r. wpłynęło do WSA w Warszawie pismo R. K. i Z. K. zatytułowane zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 22 października 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2640/13 w sprawach z ich wspólnej skargi na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2013 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oraz na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2641/13 w sprawach z ich wspólnej skargi na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2013 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Zarządzeniem z dnia 23 listopada 2015 r. Przewodniczący Wydziału VII wezwał Z. K. do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia z dnia [...] listopada 2015 r. na postanowienie Sądu z dnia 23 października 2015 r. w kwocie 100 zł, stosownie art. 220 § 1 i 3 P.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu tego zarządzenia, pod rygorem odrzucenia zażalenia (k. [...]). Identyczne zarządzenie z tą sama datą skierowano do R. K. (k. [...]). W piśmie z dnia [...] grudnia 2015 r. Z. K. i R. K. wnieśli zażalenie na powyższe zarządzenie domagając się ich uchylenia i nadania biegu ich zażaleniu z dnia [...] listopada 2015 r. Uznali, że Sąd niezasadnie mnoży w sprawie zarządzenia i wzywa do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł w każdej z nich. Ponadto podniesiono, że R. K. jest zwolniony w całości z kosztów sądowych. Natomiast Z. K. wniósł zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 9 listopada 2015 r. odmawiające przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, które obecnie jest rozpoznawane przez NSA. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 214 § 1 P.p.s.a., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Według art. 220 § 1 P.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd – art. 220 § 3 P.p.s.a. Zgodnie z art. 230 § 1 i § 2 P.p.s.a., od pism wszczynających postępowanie w danej instancji, takich jak skarga, skarga kasacyjna, zażalenie czy skarga o wznowienie postępowania - pobiera się wpis stały lub stosunkowy. Zgodnie z art. 231 P.p.s.a., wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, w pozostałych sprawach pobiera się opłatę stałą. Wysokość należnych wpisów precyzuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje zwolnienie. Mogą to być zwolnienia o charakterze przedmiotowym (zależnie od tego jaki jest przedmiot sprawy art. 239 § 1 pkt 1 lit a- h P.p.s.a.) lub zwolnienia o charakterze podmiotowym (zależnie od statusu podmiotu, który korzystać będzie z tego zwolnienia art. 239 § 1 pkt 2-4 i § 2 P.p.s.a.). Mając na uwadze niniejszą sprawę należy zwrócić uwagę na zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów przez podmioty wskazane w art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Przepis ten wskazuje, iż obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w tym wpisu sądowego ( art. 211 i art. 212 P.p.s.a.) zwolniona jest strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Zauważyć należy, że z prawomocnym postanowieniem w zakresie prawa pomocy mamy do czynienia wówczas gdy strona wyczerpała w tej kwestii przewidziane przepisami prawa możliwości jego zaskarżenia. Wynika to pośrednio z treści art. 259 § 3 P.p.s.a., który stanowi, że jeżeli nie wniesiono sprzeciwu albo wniesiony sprzeciw został prawomocnie odrzucony, zarządzenia i postanowienia, o których mowa w § 1 (art. 258 § 2 pkt 6-8), mają skutki prawomocnego orzeczenia sądu. Jak wynika z akt sprawy Z. K. zaskarżył w piśmie z dnia [...] listopada 2015 r. wydane po rozpoznaniu sprzeciwu postanowienie Sądu z dnia 9 listopada 2015 r. odmawiające mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Sprawa ta jest obecnie przedmiotem rozpoznania NSA. Skoro tak, to w okresie przewidzianym do wniesienia zażalenia na to postanowienie Sąd powinien wstrzymać się od kierowania do strony, której obowiązek uiszczenia wpisu sądowego może ulec wyłączeniu poprzez ostateczne orzeczenie NSA o przyznaniu jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zarządzeń wzywających do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionego środka odwoławczego w innej kwestii będącej przedmiotem rozpoznania sądu. Dopiero po upływie terminu na wniesienie środka odwoławczego Sąd będąc przeświadczony o braku zaskarżenia może wzywać stronę zobowiązaną do uiszczenia wpisu. Zdaniem NSA, w okolicznościach niniejszej sprawy Przewodniczący Wydziału przedwcześnie wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od wniesionego "zażalenia". Skoro postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy (9 listopada 2015 r.) zostało skarżącemu wysłane w dniu [...] listopada 2015 r. (zpo k. [...]), doręczone w dniu [...] listopada 2015 r. (awizowane w dniu [...] listopada 2015 r.), to przy założeniu, że skarżący otrzyma postanowienie przy pierwszej próbie doręczenia [...] listopada 2015 r. należało uznać, że ewentualne zaskarżenie tego postanowienia nadejdzie do dnia [...] listopada 2015 r. (7 dni od doręczenia) i dopiero co najmniej po tej dacie należało wzywać skarżącego do uiszczenia wpisu. Natomiast skarżone zarządzenie zostało wydane już 23 listopada 2015 r. Oczywiście NSA ma świadomość, że nie da się do końca przewidzieć kiedy adresat otrzyma orzeczenie i kiedy złoży przysługujące mu środki odwoławcze. Jednak podejmując kolejne czynności procesowe Sąd powinien przewidzieć możliwy scenariusz zdarzeń i podejmować czynności dopiero wtedy kiedy jest to możliwe i uzasadnione. Wobec powyższego uznać należy, że zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 listopada 2015 r. było przedwczesne, bowiem nie uwzględniło prawdopodobnego zaskarżenia postanowienia o odmowie prawa pomocy w najbliższym możliwym terminie, co jak się okazało miało wpływ na nałożenie obowiązku uiszczenia wpisu. Dodatkowo zaznaczyć należy, że Przewodniczący Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarządzeniem z dnia 23 listopada 2015 r. wzywając skarżącego Z. K. do uiszczenia wpisu stałego w kwocie 100 zł powołał nieprawidłową podstawę prawną tego wezwania, gdyż wskazał przepis § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a powinien powołać § 3 tego rozporządzenia, zgodnie z którym wpis od skargi kasacyjnej oraz skargi o wznowienie postępowania wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł. Zdaniem NSA, umknęło uwadze Przewodniczącego Wydziału, że wniesione przez skarżących pismo zatytułowane "zażalenie" na postanowienie z dnia 23 października 2015 r. o odrzuceniu skargi Z. K. jest w istocie skargą kasacyjną. Zgodnie bowiem z art. 173 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 48 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 . poz. 658), która weszła w życie 15 sierpnia 2015 r., od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Niewątpliwie postanowienie odrzucające skargę jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. Podstawą tego postanowienia był art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. zatem w przypadku zaskarżenia skarżącym przysługiwała skarga kasacyjna a nie zażalenie. O takim zakwalifikowaniu pisma z dnia [...] listopada 2015 r. świadczy chociażby pouczenie, które zostało im przesłane wraz z odpisem postanowienia z dnia 23 października 2015 r. ( k. [...] i [...]). W przypadku wniesienia skargi kasacyjnej zastosowanie winien znaleźć § 3 przedmiotowego rozporządzenia. W myśl powołanego przepisu w sprawach skarg kasacyjnych wpis wynosi połowę wpisu od skargi lecz nie mniej niż 100 zł. Taka też kwota wskazana została w wezwaniu Przewodniczącego Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a jedynie omyłkowo jako podstawę prawną wskazano § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia w sprawie wpisu. W ocenie NSA błędne wskazanie podstawy prawnej wpisu sądowego oraz kwalifikacja pisma skarżących jako zażalenia stanowiło jedynie oczywistą omyłkę pisarską, pozostającą bez wpływu na treść wezwania. Uchybienia nie mogły stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego zarządzenia. Jak już była mowa powodem uchylenia zarządzenia jest fakt, iż zostało ono wydane przedwcześnie. Nadmienić należy, że przedmiotem niniejszego postępowania zażaleniowego jest prawidłowość wezwania strony do uiszczenia wpisu od skargi. Kwestie zaś dotyczące merytorycznego rozpatrzenia wniesionej skargi nie są przedmiotem zainteresowania Sądu na tym etapie postępowania. Zatem wszelka argumentacja przywołana w tym zakresie przez skarżącego w zażaleniu na zarządzenie nie mogła odnieść zamierzonego skutku w postaci uchylenia zarządzenia. Ponieważ zaskarżone zarządzenie okazało się wadliwe Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 i art. 198 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.