II OZ 1350/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA - Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 636/10 oddalające wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznające jej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] marca 2010 r., znak [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki ogrodzenia postanawia: uchylić pkt 1 zaskarżonego postanowienia i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych K. B. wniosła skargę na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] marca 2010 r. w przedmiocie nakazu rozbiórki ogrodzenia. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił tą skargę jako wniesioną po upływie ustawowego terminu. Postanowieniem z dnia 10 września 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca podniosła, że nie jest wprawdzie osobą pozbawioną środków do życia, ale nie jest też w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej z wyboru. Podkreśliła, że jest osobą starszą, schorowaną, narażaną przez lata poprzez nieprofesjonalne działanie organów administracji publicznej na negatywne konsekwencje zdrowotne i finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 27 października 2010 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznał jej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd wskazał, że skarżąca jest wdową, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada stały miesięczny dochód w postaci renty rodzinnej w kwocie 2 072,12 zł. W skład jej majątku wchodzi dom o pow. 98,9 m2 oraz działka o pow. 3,68 ara. Jako argument przemawiający za przyznaniem jej prawa pomocy skarżąca wskazała fakt, iż prawdopodobnie będzie musiała ponieść koszty ekspertyzy technicznej domu (obowiązek przedłożenia ekspertyzy jest przedmiotem jej skargi w sprawie II SA/Kr 289/10). Sąd I instancji wskazał, że skarżąca uzasadniła swój wniosek również faktem błędnego działania Sądu, który niezasadnie odrzucił wniesioną przez nią skargę. Zdaniem skarżącej, Sąd błędnie bowiem ustalił datę doręczenia jej zaskarżonej decyzji (nastąpiło to 19 marca 2010 r., a nie 15 marca 2010 r.) i odrzucił skargę, narażając ją na dodatkowe koszty postępowania. Sąd I instancji, uwzględniając częściowo wniosek skarżącej, wskazał, iż zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazał, że skarżąca posiada stały miesięczny dochód w wysokości znacznie przewyższającej minimalne miesięczne wynagrodzenie, które aktualnie wynosi 1317 zł (Mon. Pol. z 2009 r. nr 48 poz. 709). Skarżąca nie ma nikogo na utrzymaniu, nie wskazała również żadnych wydatków, które miałaby ponosić w związku z bieżącym utrzymaniem. Zawarte w sprzeciwie twierdzenia, iż jest osobą starszą i schorowaną ze względu na duży stopień ogólności nie pozwalają ustalić, na jakie konkretnie dolegliwości cierpi skarżąca i jakie ponosi koszty z tytułu leczenia. Zdaniem Sądu I instancji, w świetle tych okoliczności nie można uznać, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd wskazał, że - jak wynika z akt sprawy II SA/Kr 289/10 - skarżąca została zobowiązania do przedłożenia ekspertyzy technicznej zajmowanego przez nią budynku, co niewątpliwie wiązać się będzie z pewnym obciążeniem finansowym. Postępowanie w tej sprawie jest zawieszone, zaś postanowieniem z 10 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia, zobowiązującego K. B. do przedłożenia ekspertyzy. Konieczność poniesienia kosztów tego opracowania jest więc realna. K. B. złożyła zażalenie na to postanowienie w części oddalającej jej wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, wnosząc o przyznanie jej prawa pomocy również w tym zakresie. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że cierpi na poważne schorzenia kręgosłupa, wymagające ciągłej rehabilitacji i przyjmowania leków. Uskarża się ponadto na inne dolegliwości, które szczegółowo wymieniła w zażaleniu. W związku z tym ponosi koszty leczenia rzędu ok. 200 – 350 zł miesięcznie. Ponosi ponadto wydatki związane z bieżącym utrzymaniem domu (opłaty za prąd, gaz, wodę, ścieki, wywóz śmieci) w kwocie ok. 300 – 400 zł miesięcznie. Na zakup opału (węgiel, drewno) wydaje 4250 – 5100 zł. Skarżąca wskazała, że kwotę, która pozostaje jej po zakupie leków, opłaceniu mediów i zakupie opału przeznacza na żywność, odzież i niezbędne remonty domu. Dużym wydatkiem, który znacząco obciąży jej budżet będzie opłacenie wykonania ekspertyzy technicznej domu. W opinii skarżącej ważną okolicznością przemawiającą za przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest fakt, iż zdaniem organów nadzoru budowlanego nie posiada ona w chwili obecnej ważnego pozwolenia lub zgłoszenia do użytkowania jej domu. W związku z tym ma ona ograniczoną zdolność jego zbycia lub zaciągnięcia pożyczki lub kredytu. Skarżąca podkreśliła, że w związku z powyższym nie może również zmniejszyć kosztów utrzymania domu np. przez wymianę starych drewnianych okien oraz pieca centralnego ogrzewania, a zaoszczędzonych w ten sposób środków przeznaczyć na opłatę kosztów sądowych. Wskazała ponadto, że jej sąsiedzi R. i L. K. w postępowaniu toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1808/10 żądają rozbiórki jej domu, co znacząco ogranicza jej możliwość dysponowania tą nieruchomością. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest uzasadnione. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Sąd I instancji przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, ustanawiając jej adwokata z urzędu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca wykazała jednak okoliczności, które uzasadniają przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc również w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zauważyć przede wszystkim należy, iż wskazany przez skarżącą dochód w postaci renty rodzinnej w kwocie 2 072,12 zł jest dochodem brutto. Kwota ta nie odzwierciedla jej rzeczywistego dochodu, a więc środków pieniężnych, które faktycznie pozostają skarżącej do dyspozycji. Skarżąca ponosi koszty leczenia w wysokości ok. 200 – 350 zł miesięcznie. Jej wydatki związane z bieżącym utrzymaniem domu wynoszą ok. 300 – 400 zł miesięcznie, a koszt zakupu opału wynosi 4250 – 5100 zł. Ponadto – jak wskazał Sąd I instancji – skarżąca będzie musiała ponieść koszty sporządzenia ekspertyzy technicznej budynku, w którym zamieszkuje, gdyż postanowieniem z dnia 10 września 2010 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 289/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił wstrzymania wykonania decyzji Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 3 grudnia 2009 r., nakładającej na nią taki obowiązek. Na obecnym etapie postępowania skarżąca, w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 czerwca 2010 r. o odrzuceniu skargi, będzie zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 250 zł. W przypadku uchylenia tego postanowienia w wyniku kontroli instancyjnej skarżąca będzie musiała ponieść koszty wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Okoliczności wskazane przez skarżącą w zażaleniu dotyczące jej sytuacji materialnej oraz wydatków, które ponosi lub będzie musiała ponieść, jak również okoliczności związane z prowadzeniem postępowania przez Sąd I instancji w tej sprawie w sposób narażający skarżącą na dodatkowe koszty, przemawiają za przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc również w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji