II OZ 1385/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Po 629/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu 12 czerwca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wpłynęła skarga T. K. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Następnie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że jest człowiekiem schorowanym, a stan jego zdrowia systematycznie się pogarsza. Z tego tytułu otrzymuje on rentę w wysokości 960 złotych netto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że ze względu na stan zdrowia ma zakaz podejmowania jakiejkolwiek pracy. Do listopada 2007 r. prowadził działalność gospodarczą polegającą na budowie domów( wybudował ich 58, po czym działalność zakończył). Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną , która uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.100- 2.300 zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że posiada dom o powierzchni 150 m2 , działkę zabudowaną o powierzchni 480 m2, samochód osobowy Fiat Panda o wartości 18.000 zł. Nadto skarżący wskazał, że łączne zobowiązania z tytułu spłaty rat kredytowych w bankach i instytucjach parabankowych wynoszą 2.080 zł miesięcznie. Utrzymanie domu, podatek od nieruchomości i koszty eksploatacyjne to 600 zł miesięcznie. Na utrzymanie samochodu, który jest niezbędny celem dojazdu do lekarza przeznacza 200 zł miesięcznie. Wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- dalej p.p.s.a.) Skarżący dodatkowo wyjaśnił, iż z powodu kłopotów ze zdrowiem i w celu jego ratowania zaciągnął pożyczki w firmie Bocian na kwotę 300 zł, Provident na kwotę 403 zł (rata 36 zł), na kwotę 1.398,67 zł (rata 93,28 zł). Spłaca również kredyt w Banku Santander Consumer Bank z ratą 396,39 zł, kredyt w wysokości 6.652,47 zł z ratą 149, 21 zł, kredyt hipoteczny w PKO BP z ratą 100 euro miesięcznie, kredyt na zakup samochodu i działki w wysokości 67 tys. z ratą 1.300 zł. Łączne zobowiązania wynoszą 134.752 zł ( łączna rata miesięczna- 2.386 zł). Pozostałe środki przeznaczane są na leki i wyżywienie, a gdy nie wystarcza tych środków skarżący oświadczył, że składa wniosek o nowy kredyt. Oświadczył także, że wszystkie zobowiązania spłacane są terminowo, nie mają zajęć komorniczych. Wyjaśnił także, że nie posiada żadnych lokat, papierów wartościowych czy akcji spółek. Jedyna nieruchomość jaką posiada to ½ części domu w Robakowie o powierzchni 150 m2. Żona posiada w Borówcu 2 działki o powierzchni 190 m2 i 360 m2. Oboje z żoną nie prowadzą żadnej działalności gospodarczej, ani nie wykonują pracy dorywczej- skarżący ze względu na swój stan zdrowia, a żona z powodu 10-godzinnej pracy. Na utrzymanie domu i media, podatek od nieruchomości wydają miesięcznie 660 zł, na utrzymanie samochodu 200 zł miesięcznie. Skarżący przedłożył kserokopie: - decyzji ZUS o wysokości renty- 903,33 zł netto miesięcznie - umów pożyczek i kredytów gotówkowych - PIT-u 37 za 2013 r. żony skarżącego, z którego wynika dochód w wysokości 35.450,46 zł - PIT-u 40A skarżącego, z którego wynika jego dochód w 2013 r. w wysokości 12.448,76 zł - rachunków za media i leki - decyzję z dnia 23 maja 2007 r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej - wyciągu z rachunku bankowego Credit Agricole, na który wpływa wynagrodzenie żony skarżącego w wysokości około 2.155 zł miesięcznie saldem na dzień 21 czerwca 2014 r. w wysokości 14,45 zł - wyciągu z rachunku bankowego w Banku Pocztowym SA za okres od 3 lutego 2014 r. do 24 czerwca 2014 r. na który wpływa świadczenie rentowe skarżącego, na którym widnieje saldo w wysokości 597,88 zł, do wykorzystania pozostaje limit debetowy do kwoty 500 zł. Nadto na ten rachunek dokonywane są osobiste wpłaty przez skarżącego w kwocie 1.150 zł w dniu 24 czerwca 2014 r., 1.300 zł- 2 czerwca 2014 r., 1.300- 8 maja 2014 r., 1.170 zł- 7 kwietnia 2014 r., 500 zł- 5 marca 2014 r. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy . W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że fakt ponoszenia przez skarżącego wysokich kosztów spłaty zaciągniętych w bankach i instytucjach finansowych zobowiązań nie może stanowić okoliczności uzasadniającej zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Sąd wskazał również, że skarżący wraz z żoną posiadają majątek nieruchomy oraz ruchomy, co w świetle orzecznictwa NSA co do zasady stanowi okoliczność wyłączającą możliwość skorzystania z prawa pomocy, w szczególności w sytuacji, gdy majątek taki nie jest obciążony prawami osób trzecich i nie została ograniczona możliwość jego zbycia ( tak m.in. postanowienie NSA z 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09). Zdaniem Sądu również sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może pozostać bez wpływu na ocenę, czy skarżący posiada dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, w sytuacji gdy ich właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. ( por. m. in. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył T. K. podnosząc, że uiszczenie opłaty sądowej w kwocie 500 zł stanowiłoby 60% jego renty oraz pozbawiłoby go w zupełności środków do życia. Skarżący wskazał również, że obydwie działki położone w Borówce obciążone są hipotekami o wielkości przekraczającej ich rzeczywistą wartość natomiast nieruchomość w Robakowie jest przedmiotem współwłasności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Wymaga podkreślenia, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest bowiem wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do skorzystania z prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz jej stan majątkowy. Oświadczenia oraz dokumenty przedstawione przez skarżącego wskazują na to, iż wydatki, jakie ponosi on miesięcznie na utrzymanie domu, zakup leków, wyżywienia oraz spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek minimalnie przewyższają uzyskiwane dochody, na które składa się renta skarżącego oraz wynagrodzenie żony z tytułu pracy. Łączne kwoty, jakie skarżący i jego żona przeznaczają miesięcznie na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek stanowią w sumie 2/3 ich wydatków. Z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że sytuacja wnioskodawcy pozwala na częściowe przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., następuje bowiem w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy uznać, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Istotna dla przyznania prawa pomocy jest sytuacja majątkowa i finansowa wszystkich członków rodziny prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe, w tym wypadku skarżącego wraz z żoną. Utrzymują się oni wspólnie z jego renty oraz wynagrodzenia za pracę żony w łącznej wysokości ok. 3.044 zł netto miesięcznie. Z oświadczenia wynika, że wspólnie ponoszą koszty kredytów i pożyczek w łącznej wysokości ok. 2.386 zł miesięcznie oraz koszty utrzymania domu w wysokości 660 zł, resztę przeznaczając na wyżywienie i leki. Łączne stałe koszty kredytów, pożyczek i utrzymania domu oraz samochodu, niezbędnego do dojazdów do lekarza to 3.246 zł. Wobec powyższego należy uznać, że skarżący ma możliwości by wygospodarować środki na należne koszty sądowe w niniejszej sprawie. Równocześnie jednak przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa wskazuje, że środki, którymi dysponuje nie pozwalają na pokrycie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.