II OZ 1429/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. I. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Ke 166/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. I. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2013 r., znak [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 2 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Ke 166/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 29 stycznia 2016 r. o zwolnieniu M. I. od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi oraz o ustanowieniu dla skarżącego rady prawnego, odmówił częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że M. I. 21 grudnia 2015 r. złożył formularz PPF wnosząc o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k.236). Ze złożonego formularza wynikało, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, prowadzi działalność gospodarczą z której dochód miesięczny wynosi ok. 6000-7000 zł. Jego żona również prowadzi działalność gospodarczą, z której obecnie nie uzyskuje żadnego dochodu, natomiast z tytułu zatrudnienia zarabia 1750 zł netto miesięcznie, w sumie dochód rodziny wynosi 8000 – 9000 zł miesięcznie. Wnioskodawca wykazał własność domu o powierzchni użytkowej 120 m², działki rolnej o powierzchni 0,58 ha, samochodu osobowego i samochodów ciężarowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżący podał, że koszty utrzymania domu i rodziny, w tym opłaty za gaz, prąd, wodę, wywóz nieczystości, wynoszą 2–2,5 tysiąca złotych miesięcznie. Ponadto skarżący i jego żona wydają 2,5 tysiąca złotych miesięcznie na zakup leków, leczenie i rehabilitację. Wnioskodawca oświadczył, że jest niepełnosprawny, schorowany, wymaga leczenia specjalistycznego. Skarżący spłaca kredyt w miesięcznych ratach w wysokości 2250 zł. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 29 stycznia 2016 r. skarżący podał, że zasięgnął opinii radcy prawnego w ramach bezpłatnych porad prawnych, który jasno wskazał, że przy osiąganych wysokich dochodach nie ma możliwości ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, czy to w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, czy też zwolnienia od kosztów. Skarżący nadmienił, że we własnym zakresie poczynił starania o zabezpieczenie radcy prawnego, który na etapie przed otrzymaniem postanowienia z 29 stycznia 2016 r. wyjaśnił mu przyczyny i postanowienia orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaznaczył, że na dzień dzisiejszy jest zdolny do pracy, a stan zdrowia pozwala mu na udział w postępowaniu osobiście. Zdaniem skarżącego znamienne jest, że Sąd oceniając jego sytuację materialną tym razem wziął pod uwagę specjalistyczne leczenie, a pominął fakt, że żona podjęła dodatkowe zatrudnienie z tytułu którego osiąga dochód, co poprawiło ich poziom życia. Wydane postanowienie ocenił jako nieracjonalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm., który to przepis wciąż ma zastosowanie do postępowań wszczętych przed 15 sierpnia 2015 r., tj. takich, jak w niniejszej sprawie, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje zatem utratę mocy orzeczenia referendarza sądowego w całości i przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia prawa pomocy przez sąd. Sąd nie zajmuje się wówczas badaniem prawidłowości zakwestionowanego rozstrzygnięcia referendarza sądowego, lecz analizuje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku samodzielnie, jako nową sprawę. Ponadto utrata mocy rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego wobec wniesionego sprzeciwu, ma ten skutek, że wyrażona w art. 134 § 2 w/w ustawy zasada zakazu reformationis in peius (zakazu orzekania na niekorzyść) nie ma zastosowania. Skoro bowiem rozstrzygnięcie to traci moc, to również nie wywołuje jakichkolwiek skutków w stosunku do jego adresata, wydane zaś postanowienie sądu, będące wynikiem wniesionego sprzeciwu, stanowi niejako pierwsze i nowe rozstrzygnięcie odnoszące się do uprawnień strony, o których przyznanie się ona ubiega. Powyższy wyjaśnienie ma istotne znaczenie ze względu na odmienne i mniej korzystne dla skarżącego rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd, niż miało to miejsce w postanowieniu referendarza sądowego z 29 stycznia 2016 r. Jak wynika ze złożonego formularza PPF wnioskodawca domagał się przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, zatem w sprawie będzie miał zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący w sprzeciwie wskazał, że nie powinno mu zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdyż jego żona podjęła dodatkowe zatrudnienie, co poprawiło poziom życia rodziny, a ponadto, że jego obecna sytuacja finansowa uległa polepszeniu. W opinii Sądu powyższe okoliczności, a także okoliczności podane w PPF, z którego wynika, że skarżący posiada nieruchomości, samochód osobowy oraz samochody ciężarowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a także wysoki dochód rodziny wynoszący około 8000 – 9000 zł miesięcznie, przemawiają za odmową przyznania M. I. prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu bowiem ponieść pełne koszty postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego dodatkowo przemawia to, że skarżący we własnym zakresie poczynił starania o zabezpieczenie radcy prawnego oraz zaznaczył w sprzeciwie, że na dzień dzisiejszy jest zdolny do pracy, a stan zdrowia pozwala mu na udział w postępowaniu osobiście. Z powyższych wypowiedzi skarżącego wynika więc, że jest on osobą zaradną, która jest w stanie sama zdobyć potrzebne mu informacje prawne, a ponadto skoro jest już zdrowy i może sam brać udział w rozprawie to nie ma potrzeby udzielania mu zastępstwa procesowego. W tej sytuacji nie ma zatem konieczności, aby Skarb Państwa ponosił za niego koszty pełnomocnika ustanowionego z urzędu, zwłaszcza że poza poprawą sytuacji zdrowotnej skarżącego, jego sytuacja materialna, jak wyżej wykazano, również świadczy o tym, że stać go na ustanowienie pełnomocnika we własnym zakresie. Wskazując na powyższe, Sąd odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. I. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zasadnie Sąd I instancji wskazuje, że w niniejszej sprawie w związku z orzekaniem w przedmiocie prawa pomocy na podstawie przepisu art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym w brzmieniu sprzed nowelizacji z 9 kwietnia 2015 r., Sąd rozpoznając merytorycznie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego ocenia wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo, działając jako sąd I instancji. W takiej sytuacji nie znajduje zastosowania zasada ustanowiona w przepisie art. 134 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. zakaz reformationis In peius, co oznacza, że wojewódzki sąd administracyjny może wydać orzeczenie, które w stosunku do orzeczenia referendarza sądowego pogarsza sytuację prawną skarżącego w zakresie prawa pomocy. W zażaleniu skarżący nie kwestionuje prawidłowości orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego w zakresie rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skupiając się na podważaniu prawidłowości doboru przez ten sąd oświadczeń skarżącego, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Wbrew argumentacji skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach prawidłowo przeanalizował sytuację materialną skarżącego, odzwierciedloną w przedstawionych formularzach PPF oraz oświadczeniach skarżącego, prawidłowo odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Treść pism nadsyłanych przez skarżącego do Sądu, wielokrotne zwracanie się przez Sąd do skarżącego o uzupełnienie tych samych braków formalnych nadsyłanej korespondencji, oświadczenia skarżącego o konieczności zwracania się o udzielenie bezpłatnej pomocy prawnej świadczą o konieczności ustanowienia przez skarżącego zawodowego pełnomocnika, który udzieliłby pomocy prawnej w zakresie postępowania sądowoadministracyjnego, jednakże sytuacja materialno – bytowa skarżącego pozwala mu na poczynienie nakładów w celu ustanowienia takiego pełnomocnika ze środków własnych. W takiej sytuacji, brak skorzystania z pomocy zawodowego pełnomocnika należy uznać za świadomy wybór skarżącego, konsekwencjami którego skarżący nie powinien obarczać Sąd. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.