II OZ 152/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. i M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Wr 217/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. i M.W., J.W. i M.W. w przedmiocie niewykonania przez Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 125/04 postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 15 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Wr 217/12, wydanym w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) zwanej dalej "P.p.s.a.", odmówił D. i M.W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi wniesionej w przedmiocie niewykonania przez Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 8 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 125/04. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji podniósł, że postanowieniem z dnia 12 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił D.W. i M.W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż w sprawie brak było przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wskazał, że wnioskodawcy nie wykazali oraz nie udokumentowali okoliczności motywujących niemożność poniesienia przez nich kosztów postępowania. Następnie postanowieniem z dnia 4 października 2012 r. (sygn. akt II OZ 845/12) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie wnioskodawców na to postanowienie, podzielając argumentację Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W odpowiedzi na ponowne wezwanie skarżących do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł D. i M.W. powtórnie złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że uzyskiwany przez nich łącznie dochód wynosi 1.849 zł, a wśród posiadanych składników majątkowych wymienili udziały we własności działek gruntu. Dodali, że nie korzystają z niczyjej pomocy finansowej, nie mają oszczędności i konta bankowego, a swoje wydatki określili jako: opłata za energię elektryczną - 200-300 zł i za wodę – 50 zł. Dodali, że na zakup lekarstw potrzebowaliby kwotę 300-400 zł, ale nie posiadają takich środków. Nie mają pieniędzy na zakup obuwia. Nadto wskazali, że na sporządzenie kserokopii dokumentów w prowadzonych przez siebie sprawach przed Sądem wydają około 1.000 zł. Ponadto w piśmie z dnia 2 grudnia 2012 r. oświadczyli, że nie ujawnią danych o kredycie oraz rachunków za lekarstwa, bowiem są to chronione dane osobowe. Wskazali, że nie mają obowiązku tłumaczyć się komukolwiek z tego, na co przeznaczają swój dochód. Poinformowali, że muszą opłacić koszty sądowe w łącznej wysokości 1.400 zł, koszt korespondencji do każdej ze spraw to 100 zł, a ponadto mają do spłaty kredyt w wysokości 4.000 zł zaciągnięty na opłacenie wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika, który sporządził im skargi kasacyjne w innych postępowaniach sądowoadministracyjnych. Sąd rozpoznając kolejny złożony w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy, uznał go za wniosek złożony w trybie art. 165 P.p.s.a. Obowiązkiem skarżących było zatem wykazanie, że nie są oni w stanie ponieść wydatku w kwocie 200 zł bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a ponadto wykazanie, że między poprzednim rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, a datą złożenia ponownego wniosku w tym przedmiocie doszło do takiej zmiany okoliczności, która aktualnie uzasadniałaby przyznanie wnioskodawcom prawa pomocy. Zdaniem sądu, ze złożonych przez skarżących dokumentów (wniosek na formularzu i towarzyszące mu pismo) nie wynikało, aby ich sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu, które uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy. Sąd zauważył, że w poprzednio złożonym wniosku (w dniu 4 maja 2012 r.) wnioskodawcy podali, że ich łączny dochód miesięczny wynosi 2.523 zł, a we wniosku złożonym w dniu 6 listopada 2012 r. wskazali, że dochód ten wynosi 1.849 zł. Zdaniem sądu z niejasnych wyjaśnień towarzyszących formularzowi można było wywnioskować, że zmniejszenie dochodu wynika z faktu istnienia zajęć komorniczych na świadczeniach emerytalnych wnioskodawców. Sąd wskazał również, że na podobnym poziomie kształtują się podane przez wnioskodawców opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i leki (we wniosku z maja 2012 r. ok. 470-880 zł, a we wniosku z listopada 2012 r. około 550-750 zł). Ponadto zauważył, że wnioskodawcy w dalszym ciągu nie przedstawili dokumentów źródłowych na poparcie wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie. W tych okolicznościach sąd stwierdził, że nie zostało przez skarżących wykazane, iż nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w wysokości 200 zł w zainicjowanym przez siebie postępowaniu. Tym samym w ocenie sądu nie wykazano istnienia takich okoliczności, które uzasadniałyby uchylenie lub zmianę prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli D. i M.W., wnosząc o jego uchylenie i zmianę poprzez przyznanie im prawa pomocy. Podnieśli, że nie są w stanie opłacić kosztów sądowych, gdyż ich dochody są niewielkie, a ponadto świadczenie emerytalne obciążone jest zajęciem komorniczym. Wskazali także, że sąd uporczywie żąda od nich przedkładania różnych rachunków i dokumentów na potwierdzenie ich sytuacji materialnej, podczas gdy nie mają oni obowiązku zbierania rachunków dotyczących wydatków ponoszonych na żywność, leki czy też usługi lekarskie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie przede wszystkim należy podnieść, że kwestia odmowy przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia ich z kosztów sądowych została prawomocnie rozstrzygnięta. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2012 r. WSA we Wrocławiu odmówił przyznania wnioskodawcom prawa pomocy, a zażalenie na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem NSA z dnia 4 października 2012 r. Stosownie zaś do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie ,,zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 P.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Rozpoznając zatem ponowny wniosek skarżących, sąd pierwszej instancji zobowiązany był zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie im prawa pomocy w żądanym zakresie. Przede wszystkim sąd powinien ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżących w dacie wydania postanowienia z dnia 12 lipca 2012 r., a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy sąd pierwszej instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że mimo, iż sytuacja finansowa skarżących uległa nieznacznemu pogorszeniu w stosunku do określonej na mocy postanowienia z dnia 12 lipca 2012 r., z uwagi na istnienie zajęć komorniczych na świadczeniach emerytalnych wnioskodawców, to jednak biorąc pod uwagę ich dochód miesięczny, który na dzień 6 listopada 2012 r. wynosił 1.849 zł, stwierdzić należy, że przy racjonalnym gospodarowaniu i biorąc pod uwagę wskazywane przez skarżących koszty utrzymania, nie uniemożliwia on poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto, jak zasadnie wskazał sąd pierwszej instancji wnioskodawcy nie przedstawili większości dokumentów, do których nadesłania byli zobowiązani w prowadzonym postępowaniu, a które pozwoliłyby na pełne zobrazowanie ich sytuacji majątkowej. W związku z powyższym stwierdzić należy, że D. i M.W., występując po raz kolejny z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych nie wykazali, że nastąpiła taka zmiana, która uzasadnia przyznanie im prawa pomocy. Wskazać należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego sprawę. Zwolnienie od tego obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (np. osoby bezdomne oraz bezrobotne). Ponadto koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Okoliczność, że skarżący są inicjatorami wielu postępowań sądowych nie może obligować Sądu do przyjęcia z góry założenia, że nie są oni w stanie pokryć kosztów postępowania. Powyższe oznacza, że zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 stycznia 2013 r. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.