II OZ 162/10

Dnia 2 marca 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń J.S. i H.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2009 r. sygn. akt VII SA/Wa 1871/08 odmawiające zmiany postanowienia w sprawie prawa pomocy w sprawie ze skargi H.S. i J.S. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2008 roku znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 24 listopada 2009 r., po rozpoznaniu wniosku H. i J.S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1871/08 ze skargi na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2008 r., odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2009 r. dotyczącego odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w dniu 24 lipca 2009 r. skarżący wnieśli o zwolnienie ich z kosztów sądowych. Z treści wniosku wynika, że skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w wysokości 3.294 zł miesięcznie. Wnioskodawcy oświadczyli, że posiadają mieszkanie o powierzchni 41 m2 oraz domek letniskowy. Sąd I instancji podkreślił, że powyższy wniosek jest kolejnym wnioskiem w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2009 r. odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że wydane w niniejszej sprawie postanowienie z dnia 30 stycznia 2009 r. może być uchylone lub zmienione, jedynie w przypadku, gdy zmienią się okoliczności sprawy. Zdaniem Sądu I instancji, w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedstawili nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą uprzednio wydanego postanowienia. Sytuacja materialna strony się nie pogorszyła. Zażalenia na powyższe postanowienie złożyli skarżący wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zgodnie z wnioskiem oraz zasądzenie na ich rzecz od strony przeciwnej kosztów postępowania. Podkreślili, że nie składali wniosku o zmianę postanowienia, lecz o przyznanie prawa pomocy. Niezależnie jednak od sposobu załatwienia wniosku ich sytuacja powinna zostać rozpatrzona całościowo i wnikliwie z uwzględnieniem panującego kryzysu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to drugi wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w postępowaniu przez skarżących. Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2009 r. odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych Postanowienie to jest postanowieniem prawomocnym (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania wpadkowego należy stwierdzić, że Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym postanowieniu z dnia 30 stycznia 2009 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Mając na uwadze przytoczone wywody Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zasadnie Sąd I instancji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a., tj. zmierzający do weryfikacji poprzedniego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżących w chwili wydania postanowienia z dnia 30 stycznia 2009 r., a jakie w chwili kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Trudno jednocześnie przyjąć za zasadne twierdzenia skarżących zawarte w zażaleniach, jakoby Sąd I instancji nie uwzględnił znacznego pogorszenia się ich sytuacji majątkowej na skutek zmian w sytuacji ekonomicznej na świecie. Nawet przyjmując, że w stosunkowo krótkim okresie czasu między wydaniem postanowienia z dnia 30 stycznia 2009 r., a złożeniem przez skarżących nowego wniosku, nastąpiły niekorzystne zmiany w gospodarce, to trudno założyć, że mogłyby one w tak znaczący sposób wpłynąć na sytuację majątkową skarżących, żeby móc traktować je jako zmiany okoliczności sprawy uzasadniające zmianę wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.