II OZ 173/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 270/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi [...] na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] stycznia 2011 r., Nr [...] postanawia: oddalić zażalenie Wnioskiem z dnia 10 stycznia 2012 r. (data nadania w placówce operatora publicznego), [...] wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata, celem złożenia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2012 r. (sygn. akt II SA/Bd 270/11) referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W złożonym od powyższego postanowienia sprzeciwie skarżący wskazał, iż nie wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych, a jedynie o ustanowienie adwokata, za którego usługi może zapłacić. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy uznał, iż nie zasługuje on na uwzględnienie w związku z czym postanowieniem z dnia 3 lutego 2012 r. (sygn. akt II SA/Bd 270/11) odmówił jego uwzględnienia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia WSA wskazał, iż ze złożonego formularza PPF wynika, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, osiągając comiesięczny dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego w wysokości 1.000 zł. Ponadto posiada dom o powierzchni [...]m2 a także nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Jednocześnie skarżący wskazał, iż posiada oszczędności pieniężne w wysokości [...] zł, a także dwa samochody. Kwota dochodów skarżącego jest co prawda niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, która od dnia 1 styczna 2012 r. wynosi 1.500 zł, co wynika z kolei z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2012 r. (Dz. U. Nr 192 poz. 1141), jednakże zważywszy na posiadane przez skarżącego oszczędności w wysokości [...] zł nie sposób uznać, iż znajduje się on w sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Bez wpływu na rozpoznanie wniosku pozostaje fakt, iż adwokaci, z którymi skarżący się kontaktował, odmówili występowania w jego imieniu w niniejszej sprawie. Przyznanie pełnomocnika w ramach prawa pomocy możliwe jest tylko wówczas, gdy strona domagająca się takiej pomocy nie posiada wystarczających środków finansowych na jej poniesienie (zapłacenie za usługi adwokata). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył [...]. Wniósł o "uchylenie postanowienia o pobraniu kosztów w wysokości 100 zł z dnia 8 lutego 2012 r. w sprawie przyznania mi pomocy częściowej (adwokata)". W uzasadnieniu środka odwoławczego wskazał z kolej, iż "w punkcie 4 (czwartym) pouczenia napisane jest, że zażalenie od kosztów sądowych i prawa pomocy jest wolne od opłat. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na tę właśnie sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest więc instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, a jego udzielenie jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa. Powinno mieć zatem miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W ocenie NSA, Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyniki analizy sytuacji finansowej i możliwości zarobkowych wnioskodawcy nie przemawiały za przyznaniem mu tego rodzaju pomocy. Skarżący posiadając stały miesięczny dochód, majątek w postaci nieruchomości, znaczne oszczędności oraz dwa samochody, nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy nawet w zakresie częściowym. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż żaden z adwokatów z którymi się kontaktował, nie podjął się prowadzenia jego sprawy, nie mogła i nie może mieć wpływu na rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ramach prawa pomocy nie można się bowiem domagać przyznania adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) w sytuacji, w której strona posiada środki na opłacenie jego usług, jednakże napotyka trudności z jego wynajęciem (żaden z adwokatów - jak wskazuje skarżący - nie chce się podjąć jego reprezentacji). NSA wskazuje, iż w takiej sytuacji (faktycznej odmowy udzielenia pomocy przez adwokata), zastosowanie może znaleźć art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2009, Nr 146, poz. 1188 ze zm.), zgodnie z którym adwokat może odmówić udzielenia pomocy prawnej tylko z ważnych powodów, o których informuje zainteresowanego. Wątpliwości co do udzielenia lub odmowy udzielenia pomocy prawnej rozstrzyga okręgowa rada adwokacka, a w wypadkach niecierpiących zwłoki - dziekan. Jeżeli więc zachodzi sytuacja opisywana przez skarżącego (odmowa udzielenia pomocy przez adwokatów w [...] - jak wskazał we wniosku), winien się zwrócić do Okręgowej Rady Adwokackiej w Bydgoszczy, bądź do jej dziekana o rozstrzygnięcie wątpliwości, co do odmowy udzielenia pomocy prawnej. Składanie wniosków o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym celem ustanowienia adwokata, który sporządzi skargę kasacyjną, w realiach finansowych skarżącego, nie może doprowadzić do przyznania mu tego rodzaju pomocy. Skarżący nie osiągnie w ten sposób zakładanego rezultatu, którym jest sporządzenie skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Na marginesie NSA zauważa, iż całkowicie niezrozumiałe są wywody skarżącego w zakresie wskazanego w zażaleniu punktu 4. pouczenia i żądania "uchylenia postanowienia o pobraniu kosztów w wysokości 100 zł z dnia 8 lutego 2012 r. w sprawie przyznania mi pomocy częściowej (adwokata)". Po pierwsze, WSA w Bydgoszczy nie wydał w dniu 8 lutego 2012 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 270/11, żadnego postanowienia (skarżący utożsamia postanowienie z pismem przewodnim - doręczenie odpisu postanowienia, które rzeczywiście opatrzone jest datą 8 lutego 2012). Po drugie, żadnym postanowieniem nie nałożono na skarżącego obowiązku uiszczenia kosztów w kwocie 100 zł. Zawarte w pkt 4 pouczenia ogólne sformułowanie jasno wskazuje, iż zażalenie dotyczące kosztów sądowych oraz prawa pomocy wolne jest od opłat. Zgodnie z nim w sprawie niniejszej od skarżącego nie pobrano jakiejkolwiek opłaty (za rozpoznanie zażalenia na odmowę przyznania prawa pomocy). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. oddalił zażalenie.