II OZ 178/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 483/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2011 r., Nr [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia do rozbiórki obiektu postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącemu A. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2011 r. w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia do rozbiórki obiektu. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący nie wykazał w przekonywujący sposób swej trudnej sytuacji majątkowej, która uniemożliwiłaby mu w sposób obiektywny uiszczenie wpisu od złożonej skargi kasacyjnej oraz poniesienie kosztów zastępstwa adwokackiego. Ze złożonego wniosku wynika, że skarżący jest właścicielem domu o wielkości 110 m2 i mieszkania o pow. 88 m2., uzyskuje ok. 1000 zł dochodu miesięcznie z wynajmu mieszkania oraz z tytułu pracy na Uniwersytecie 1392, 63 zł. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje niepracująca żona – inwalidka i szesnastoletnia córka. Ponadto skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Mimo wezwanie o uzupełnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie wykazał w wyczerpujący i szczegółowy sposób własnej sytuacji dochodowej i majątkowej. Oprócz przedłożenia jednego rachunku za gaz z 8 listopada 2011 r. na kwotę 608,81 ze okres od 1 września do 2 listopada 2011 r. skarżący nie wykazał jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Ponadto skarżący nie przedłożył wyciągów i wykazów za okres ostatnich 3 miesięcy z posiadanych rachunków bankowych. Z zeznania podatkowego za 2010 r. wynika, że skarżący osiągnął łączny dochód do opodatkowania w kwocie 64 126, 37 (ponad 5 300 zł miesięcznie), przy czym nie wykazał on, że w 2011 r. miał mniejsze dochody niż w roku poprzednim, ani tego, że miesięcznie wydatki ponoszone na utrzymanie domu wynoszą 3000 zł, ani też, że jest wspomagany finansowo przez rodzinę. W zażaleniu na postanowienie z dnia 14 lutego 2012 r. skarżący wskazał, że podane przez niego fakty są zgodne z rzeczywistością. Ponadto wnoszący zażalenie podniósł szereg argumentów niedotyczących zaskarżonego postanowienia, a odnoszących się do prawidłowości zapadłego w tej sprawie wyroku o oddaleniu jego skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania nie narusza zagwarantowanego w art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Jeżeli zaś oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżący, pomimo wezwania Sądu do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, wezwania tego w całości nie wykonał. W szczególności skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających, że jego miesięczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą 3 000 zł. Wnioskodawca nadesłał jedynie rachunek za gaz z dnia 8 listopada 2011 r. na kwotę 608,81 zł za okres od 1 września do 2 listopada 2011 r. Skarżący nie przedstawił również wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Jakkolwiek wnioskodawca twierdził, że miesięcznie uzyskuje dochody w wysokości 2 392, 63 zł, to z przedłożonego zeznania podatkowego za rok 2010 r. wynika, że skarżący osiągnął łączny dochód do opodatkowania w kwocie 64 126, 37 (czyli 5 300 zł miesięcznie). Należy zatem podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, iż strona, przedstawiając dokumenty w sposób wybiórczy, uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej sytuacji finansowej. Skarżący w zażaleniu w istocie nie kwestionował szczegółowych ustaleń Sądu pierwszej instancji w zakresie jego dochodów i stanu majątkowego, podniósł jedynie, że "podane przeze mnie fakty są zgodne z rzeczywistością". Dla podważenia ustaleń Sądu pierwszej instancji niewystarczające są gołosłowne twierdzenia, że przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia są zgodne z rzeczywistością, bez poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami, zwłaszcza w sytuacji, gdy ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika odmienny stan faktyczny. Podniesione w zażaleniu zarzuty dotyczące wadliwości postępowania administracyjnego w zakresie rozbiórki posadowionych tymczasowo pawilonów nie podlegają ocenie w toku rozpoznawania przez sąd administracyjny wniosku o przyznanie prawa pomocy, na co zwracał uwagę Sąd pierwszej instancji. W rozpoznawanej sprawie uznać należy, że skarżący nie wykazał dostatecznie, że nie dysponuje jakimikolwiek środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Trafnie więc Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.