II OZ 209/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 697/19 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 13 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 697/19 oddalił skargę K. P. na decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego w dniu 11 grudnia 2019 r. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał zatem z dniem 10 stycznia 2020 r. W dniu 10 stycznia 2020 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik skarżącego złożył opinię o niecelowości wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z 13 listopada 2019 r. Opinia ta została doręczona skarżącemu w dniu 9 marca 2020 r. (zpo k. 169 akt sądowych). Pismem z dnia 30 listopada 2020 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, powołując się na art. 15 zzs¹ pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, z późn. zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym postanowieniem z 8 grudnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 697/19 odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd stwierdził, że skarżący nie spełnił żadnej z przesłanek określonych w art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", umożliwiających przywrócenie terminu. Skarżący nie wskazał bowiem momentu, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu. Nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, gdyż za okoliczność taką Sąd nie uznał pandemii koronawirusa. Ponadto skarżący razem ze złożeniem wniosku nie dokonał czynności, której nie dokonał w terminie, to jest nie dołączył do wniosku o przywrócenie terminu skargi kasacyjnej spełniające wymogi formalne przewidziane dla tego pisma procesowego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł K. P., podnosząc, że brak złożenia skargi kasacyjnej spowodowany jest pandemią koronawirusa, a tym samym utrudnionym dostępem do radców prawnych działających w ramach wolontariatu prawnego. Dlatego też w jego ocenie przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej jest uzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednocześnie z art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 p.p.s.a. wynika, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie tym należy jednak uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi konieczną, a jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Wniosek o przywrócenie terminu powinien zatem zawierać uzasadnienie, w którym strona uprawdopodobni brak winy w przekroczeniu terminu. Jednocześnie stosownie do treści art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Zgodnie zaś z art. 87 § 4 p.p.s.a., strona powinna wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. W niniejszej sprawie czynnością tą jest wniesienie skargi kasacyjnej, która zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. powinna być wniesiona w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Jednak w pewnych sytuacjach początek biegu terminu został zmodyfikowany przez ustawodawcę. Zgodnie z art. 177 § 4 p.p.s.a. jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. Sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie, bowiem ustanowiony na zasadzie prawa pomocy pełnomocnik skarżącego złożył w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej opinię o niecelowości skargi kasacyjnej, która została doręczona przez sąd skarżącemu w dniu 9 marca 2020 r. Tak więc termin do złożenia przez skarżącego skargi kasacyjnej na podstawie powyższych przepisów upływał z dniem 8 kwietnia 2020 r. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że od 14 marca 2020 r. na terenie Polski ogłoszony został stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 433)). Zgodnie natomiast z § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491), w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Z kolei zgodnie z art. 15zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w brzmieniu obowiązującym od 31 marca 2020 r. do 16 maja 2020 r., w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID, bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych, w tym sądowoadministracyjnych - nie rozpoczął się, a rozpoczęty uległ zawieszeniu na ten okres. A zatem zawieszenie i wstrzymanie biegu terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych, w tym sądowoadministracyjnych, nastąpiło z mocy prawa od 14 marca 2020 r. Przepis ten został jednak uchylony na podstawie art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), zaś z przepisów przejściowych – art. 68 ust. 6 ww. ustawy wynikało, że terminy, których bieg nie rozpoczął się na podstawie art. 15 zzs ustawy covidowej, rozpoczynają bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ww. ustawy (tj. w dniu 23 maja 2020 r., bowiem ustawa ta weszła w życie 16 maja 2020 r.), natomiast terminy, których bieg na mocy ww. przepisu został zawieszony – biegną dalej od tej daty. Przenosząc zatem powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że 30-dniowy termin, wynikający z art. 177 § 4 p.p.s.a., na złożenie przez skarżącego skargi kasacyjnej rozpoczął bieg 10 marca 2020 r. Od 14 marca 2020 r. do 22 maja 2020 r. termin ten był zawieszony i zaczął biec dalej od 23 maja 2020 r. Termin na złożenie skargi kasacyjnej upłynął 17 czerwca 2020 r. Tak więc słusznie składając w dniu 30 listopada 2020 r. pismo skarżący wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Skarżący nie wskazał natomiast ani we wniosku ani w zażaleniu jakoby zachował 7-dniowy termin do złożenia wniosku, tym samym okoliczność ta była niemożliwa do zweryfikowania przez Sąd. Skarżący nie uprawdopodobnił również, że naruszenie wyznaczonego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło bez jego winy. Tymczasem dla możliwości przywrócenia uchybionego terminu kluczowe znaczenie ma kwestia braku winy strony w niedochowaniu tego terminu. Z kolei przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro art. 86 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu, w tym także lekkie niedbalstwo, powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 91/15). Jak wynika z treści uzasadnienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, skarżący braku swojej winy w dochowaniu terminu do złożenia skargi kasacyjnej upatruje w utrudnionym kontakcie z radcami prawnymi, zwłaszcza z tym działającymi na zasadzie wolontariatu. Okoliczności te nie stanowią jednak obiektywnych, niemożliwych do przezwyciężenia, nawet przy dołożeniu najwyższej staranności, przeszkód w złożeniu skargi kasacyjnej. Zauważyć bowiem należy, że stan pandemii nie spowodował całkowitego ustania prac kancelarii prawnych, organów administracji, sądów czy innych instytucji, a zatem nie uniemożliwiał skarżącemu złożenia skargi kasacyjnej do sądu administracyjnego. Wprawdzie instytucje te funkcjonowały w ograniczonym zakresie, ale zawieszenie biegu terminów, które w praktyce wydłużyło terminy na dokonanie czynności procesowych, przeciwdziałało niedogodnościom związanym z nietypowym trybem pracy tych instytucji. Utrudniony kontakt z radcą prawnym, przy ogólnej dostępności różnych kancelarii prawnych, nie może być zatem uznany za okoliczność, która wykluczała możliwość złożenia skargi kasacyjnej. Tym samym okoliczności niedochowania wydłużonego terminu do złożenia skargi kasacyjnej do sądu administracyjnego nie wskazują, że uchybienie temu terminowi nastąpiło bez winy skarżącego. Ponadto, co słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, skarżący równocześnie ze złożeniem wniosku nie wykonał czynności, której nie dokonał w terminie. Również do zażalenia skarżący nie dołączył spełniającej wymogi formalne skargi kasacyjnej, dla sporządzenia której, stosownie do art. 175 § 1 p.p.s.a., zastrzeżono przymus adwokacko-radcowski. W takiej sytuacji brak jest podstaw do uchylenia prawidłowego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.