II OZ 219/15

Dnia 1 kwietnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Ekologicznego "Ś." w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 27/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "Ś." w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 27/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu Ekologicznemu "Ś." przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2014 r., w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Sąd pierwszej instancji, odmawiając przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wskazanym zakresie, wskazał, że stowarzyszenia zwykłe zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność regulaminowa. W ocenie Sądu, brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie Ekologiczne "Ś.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przytoczonego powyżej przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, w tym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie jest uzasadnione przyznanie Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie częściowym. Przedstawione przez skarżące Stowarzyszenie sytuacja finansowa i kwestie organizacyjne nie przemawiają za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji zbadał sytuację materialną strony i poddał ją wszechstronnej analizie również z punktu widzenia działalności organizacyjnej Stowarzyszenia wynikającej z regulaminu strony wnioskującej. Po pierwsze, z treści art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) wynika, że skarżące Stowarzyszenie jako stowarzyszenie zwykłe może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Wynika z tego, że stowarzyszenie zwykłe powinno zapewnić środki na prowadzenie swojej działalności poprzez utrzymanie wysokości składek członkowskich na odpowiednim poziomie. Co prawda składając wniosek skarżące Stowarzyszenie wskazało na ustalenie składki na poziomie 50 złotych miesięcznie; jednak nie jest to okoliczność, która miała by świadczyć o możliwości realizacji celów statutowych Stowarzyszenia, w sytuacji gdy aktualnie wykazywana liczba członków to jedynie trzy osoby. Po drugie, w związku z celami statutowymi skarżące Stowarzyszenie powinno liczyć się z konsekwencjami podejmowanych działań. Z treści zażalenia wynika zaś, że gromadzone fundusze ze składek członkowskich nie gwarantowały wykonywania w sposób właściwy działalności statutowej Stowarzyszenia już w roku ubiegłym. W tym zakresie za nieuprawnione należy uznać stanowisko strony skarżącej, zgodnie z którym członkowie Stowarzyszenia nie mogą w nieskończoność zwiększać wydatków na jego działalność. Skarżące Stowarzyszenie powinno bowiem przewidzieć skutki swojej działalności tak aby zapewnić odpowiednie środki finansowe na prowadzenie swojej działalności statutowej niezależnie od ilości członków. Nie ma tu znaczenia duża ilość spraw prowadzonych przez Stowarzyszenie, ponieważ mając na względzie obowiązujące przepisy prawa oraz zakres działalności statutowej Stowarzyszenia powinno ono wygospodarować środki finansowe celem pokrycia kosztów sądowych. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej – gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie ubiegające się o taką pomoc powinno najpierw poczynić kroki celem skutecznego uzyskania odpowiednich środków finansowych od jego członków. Z taką sytuacją z całą pewnością nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, ponieważ skarżące Stowarzyszenie takich działań nie poczyniło, twierdząc, że nawet dopuszczalna prawem forma uzyskiwania środków finansowych (ze składek członkowskich) nie może być realizowana przez członków w nieskończoność, a nawet wykazując brak możliwości realizacji swojej działalności statutowej z tego właśnie względu. Takie stanowisko strony skarżącej nie świadczy o wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, tym bardziej, że w oparciu o informacje zawarte we wniosku trudno też uznać, że wszyscy członkowie mają ograniczone zasoby finansowe, uniemożliwiające pozyskanie odpowiednich środków finansowych na prowadzenie działalności skarżącego Stowarzyszenia. We wniosku tego nie wykazano. W tych warunkach Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że wnioskodawca nie wykazał obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto na obecnym etapie postępowania, celem zagwarantowania realizacji statutowej działalności Stowarzyszenia, wymagany koszt sądowy to 100 złotych wpisu sądowego od skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżące Stowarzyszenie w zażaleniu nie wykazało, że nie jest w stanie wygospodarować takiej kwoty. Poza tym na chwilę obecną Stowarzyszenie powinno posiadać środki finansowe w wysokości 300 zł ze składek za marzec i kwiecień 2015 r. i 83 zł z poprzedniego miesiąca, czyli łącznie 383 zł. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.