II OZ 22/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1840/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2008 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu postanawia oddalić zażalenie Stowarzyszenie [...] złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w związku ze skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2008 r. w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu. Uzasadniając powyższy wniosek Stowarzyszenie wskazało, że prowadzi działalność niezarobkową polegającą na ochronie obiektów historycznych w W., nie generuje żadnych przychodów i nie pobiera składek członkowskich, nie posiada również rachunku bankowego. Wszystkie działania Stowarzyszenia podejmowane są społecznie przez członków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w osobie referendarza sądowego postanowieniem z dnia 21 listopada 2008 r. odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na skutek sprzeciwu skarżącego, stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowienie to utraciło moc. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowieniem z dnia 16 grudnia 2008 r. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić oszczędności na ten cel. Ponadto, Sąd I instancji stwierdził, że art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 - Prawo o stowarzyszeniach (tj.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.855 ze zm.), przewiduje możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, oraz dochodów z majątku stowarzyszenia. Ponadto Stowarzyszenie ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności może posłużyć do realizacji celów statutowych. Natomiast przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie złożyło zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc, że jego działalność polegająca na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Stowarzyszenie prowadzi działalność korzystną dla ogółu mieszkańców W., dąży do zapewnienia ładu architektoniczno-urbanistycznego realizując cele istotne dla całej społeczności. Podniesiono, że art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś Stowarzyszenie tę przesłankę spełnia. W zażaleniu wskazano szereg orzeczeń zwalniających skarżące Stowarzyszenie od kosztów sądowych, załączono również kopię postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2008 r. sygn. akt IVSA/Wa 56/08, zwalniającego Stowarzyszenie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia tych kosztów. Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2. powołanej ustawy, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. W tej sytuacji, Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. Ponadto, jak trafnie zauważył Sąd I instancji stowarzyszenia mogą przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej, a także prowadzić własną działalność gospodarczą. W przedmiotowej sprawie zaś, z wyjaśnień złożonych przez Stowarzyszenie wynika, iż nie pobiera ono dla swej działalności składek, a tym samym nie ma środków na swoją działalność. Podkreślenia wymaga, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, który należy podzielić, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków -chociażby w drodze obowiązkowych składek. Skoro zatem strona dobrowolnie pozbawiła się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Zgodzić się przy tym należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że strona odstępując od pobierania składek członkowskich, nie może przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa. Natomiast podnoszony w zażaleniu argument, że Stowarzyszenie zostało zwolnione od kosztów sądowych w innych sprawach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, nie oznacza, iż prawo pomocy będzie mu przyznawane w każdym następnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak jest racjonalnych przesłanek uwzględnienia przedmiotowego zażalenia. W świetle powyższego, należy uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo postanowieniem z dnia 16 grudnia 2008 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 z związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.