II OZ 249/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.W. i M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 lutego 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 852/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.W. i M.W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] marca 2014 r., znak [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia postanowienia postanawia: oddalić zażalenie. 2 1 Postanowieniem z 9 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D.W. i M.W. (dalej jako "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] marca 2014 r. w przedmiocie odmowy uzupełnienia postanowienia. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z formularza PPF skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Posiadają dwie działki o łącznej powierzchni 2488 m2. Skarżący są emerytami, a ich dochód z tytułu otrzymywanych emerytur wynosi łącznie 2781 zł. Mieszkanie jest pozbawione zimnej wody i ogrzewania. Nie posiadają innych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z 29 października 2014 r. skarżący zostali wezwani do uzupełnienia wniosku przez złożenie szeregu oświadczeń i dokumentów, które pozwolą na ocenę ich stanu majątkowego. W odpowiedzi skarżący wskazali, że ich dochody są na poziomie minimum socjalnego i nie stać ich na leki. Nie mają żadnego tytułu prawnego do zajmowanego mieszkania, ponieważ zostało sprzedane. W zajmowanym mieszkaniu nie ma zimnej wody ani ogrzewania od ponad 10 lat. Ich dzieci nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa domowego – są tylko zameldowane pod tym samym adresem. Skarżący podali, że nie posiadają żadnego pojazdu mechanicznego, posiadają tylko 20-letni rower. Nie otrzymują od nikogo żadnej pomocy. J.W. nie prowadzi żadnej firmy transportowej, zaś M.W. prowadzi działalność, ale nie osiąga z niej żadnych dochodów. Skarżący nie posiadają kont bankowych. Z załączonych dokumentów wynika, że skarżąca otrzymuje 1262,50 zł emerytury, zaś skarżący 1518,55 zł (łącznie 2781,05 zł). Obecnie w Sądzie I instancji toczy się z ich inicjatywy trzydzieści sześć spraw. Z załączonych formularzy PIT-40A wynika, że skarżący uzyskał w 2013 r. dochód w kwocie 21401,44 zł, zaś skarżąca 17 673,82 zł. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wywiązali się z obowiązku uprawdopodobnienia, że uiszczenie kosztów sądowych w sprawie spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla nich i rodziny. W ocenie Sądu I instancji, skarżący wskazali jedynie swój dochód. Nie wyjaśnili, jakie ponoszą wydatki w związku z utrzymaniem, np. na czynsz, media, wyżywienie, lekarstwa. Nie jest więc możliwa ocena, czy ich sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie im prawa pomocy. Skarżący złożyli zażalenie na powyższe postanowienie nie zgadzając się z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia i podnosząc argumenty dotyczące zasadności skargi. Wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako "p.p.s.a.") wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności, jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest zaś instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy trafnie ocenił sytuację materialną skarżących. Zasadnicze znaczenie ma, że skarżący nie przedstawili żądanych dokumentów, które miały w sposób jednoznaczny i precyzyjny przedstawić ich sytuację majątkową. Bez znaczenia jest przy tym, że skarżący występują w licznych postępowaniach sądowoadministracyjnych, ponieważ każda z tych spraw powinna być traktowana odrębnie, a skarżący wnosząc kolejne skargi muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia w tych sprawach kosztów sądowych. Należy więc podzielić stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Skarżący nie wykazali, że nie stać ich na poniesienie jakichkolwiek czy też pełnych kosztów postępowania. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. ----------------------- 2 3