II OZ 252/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia E."Ś." z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1662/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia E. "Ś." z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego postanawia oddalić zażalenie Stowarzyszenie E."Ś." złożyło w dniu [...] listopada 2009 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w związku ze skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2009 r. w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego. Uzasadniając powyższy wniosek Stowarzyszenie wskazało, że jest stowarzyszeniem zwykłym finansowanym ze składek członkowskich i środków własnych członków. Ponadto, podało, że w październiku i w listopadzie 2009 r. wniosło opłaty sądowe w kwocie 500 zł i obecnie nie dysponuje funduszami na te cele. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w osobie referendarza sądowego postanowieniem z dnia 24 listopada 2009 r. wniosek Stowarzyszenia oddalił. Na skutek sprzeciwu skarżącego od powyższego postanowienia, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), utraciło ono moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 stycznia 2010 r., oddalił wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że sam fakt, iż Stowarzyszenie jest organizacją non profit i działa w interesie społecznym nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są bowiem do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie bądź regulaminie. Stowarzyszenie wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc, że wysokość opłat sądowych w sprawach, w których występuje Stowarzyszenie przekracza możliwości finansowe jego członków. Powołując się na Konwencję z Aarhus gwarantującą dostęp do sprawiedliwości sądowej, wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia tych kosztów. Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2. powołanej ustawy, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Słusznie więc zauważył Sąd I instancji, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesu sądowego. Wskazać należy, iż działalność stowarzyszeń opiera się na samodzielności. Samodzielność ta przejawia się między innymi w oparciu działalności na własnym majątku. Nie ulega też wątpliwości, że cele, które nakłada na siebie stowarzyszenie realizowane są z tego właśnie majątku. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa, a do takiej sytuacji prowadziłoby zaakceptowanie stanowiska reprezentowanego przez wnioskodawcę. Odmiennie oceniać należałoby sytuację, w której stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określa sposoby pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, lecz z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie z tych sposobów skorzystać. Tymczasem w niniejszej sprawie analiza oświadczeń wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że stowarzyszenie ma świadomość, że nie jest w stanie podołać kosztom własnej działalności, jednocześnie przyjmując na siebie zbyt liczne zobowiązania mające stanowić wypełnienie zadań przewidzianych regulaminem. Odnosząc się zaś do kwestii zobowiązań wynikających z postanowień ratyfikowanej umowy międzynarodowej, jaką jest Konwencja sporządzona w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 roku o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 r., Nr 78, poz. 706) zauważyć należy, iż umowa ta nie przewiduje zwolnienia organizacji pożytku publicznego, działających w zakresie objętym przedmiotową Konwencją, z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Ponadto wydatkowanie środków na wpis od skargi nie musi oznaczać trwałego uszczerbku w środkach finansowych Stowarzyszenia, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art.200 P.p.s.a., skarżącemu należy się od organu zwrot poniesionych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.