II OZ 254/06

Dnia 15 marca 2006 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2006 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia skarżącego M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 grudnia 2005 roku, sygn. akt III SA/GI 780/05 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 19 kwietnia 2005 r. Nr SO. VIII – 3 CZ/5110/26 /05 w przedmiocie wymeldowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M. S. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd I instancji wskazał, iż w dniu 19 maja 2005r. M. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Wojewody Śląskiego z 19 kwietnia 2005 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Blachowni z dnia 31 stycznia 2005 r. w przedmiocie wymeldowania skarżącego. Pismem z dnia 21 czerwca 2005 r. M. S. został wezwany do uzupełnienia braków skargi, przez nadesłanie jej uwierzytelnionych odpisów i uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 100,00 zł w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie zakreślonym przez Sąd skarżący złożył wniosek o zwolnienie go z tego obowiązku, a po stosownym pouczeniu złożył wniosek na stosownym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych (opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienie adwokata. Ponieważ wniosek nie zawierał niezbędnych informacji o stanie majątkowym, pismem z 22 sierpnia 2005 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Przedmiotowe pismo zostało uznane za doręczone, gdyż pomimo awizowania nie zostało odebrane. Skarżący nie wykonał w terminie wezwania. Termin ten upłynął 12 września 2005 r. Postanowieniem z dnia 27 września 2005 r., referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że z przedstawionych dokumentów wynika, że M. S. utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1700,00 zł, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności; korzysta z wynajętego mieszkania za które płaci 400,00 zł miesięcznie, a dodatkowo z pensji potrącane są alimenty w kwocie 860,00 zł. Skarżący nie wskazał jednak żadnych okoliczności dotyczących ponoszonych kosztów utrzymania czy choroby na którą się leczy. W konsekwencji uznano, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności uzasadniających prawa pomocy. Od powyższego postanowienia M.S. złożył sprzeciw. Skarżący nie zgodził się z argumentami wskazanymi w zaskarżonym postanowieniu, a w szczególności ze stwierdzeniem o uchybieniu terminowi do jego uzupełnienia. Podkreślił, że w okresie od 24 sierpnia 2005 r. do 2 września 2005 r. przebywał w szpitalu, a od 22 września 2005r. przebywa na urlopie bezpłatnym, gdyż w dniu 10 sierpnia 2005 r. został pozbawiony, mimo choroby zasiłku chorobowego przez orzecznika ZUS. Do sprzeciwu dołączył wynik badania RTG z dnia 17 sierpnia 2005 r., skierowanie do Szpitala Oddział Chorób Płuc w Częstochowie z 5 sierpnia 2005 r., kartę leczenia szpitalnego z 2 września 2005 r., pismo PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. w Częstochowie z 5 września 2005 r. o pozytywnym rozpatrzeniu wniosku z 1 września.2005 r. o udzieleniu urlopu. bezpłatnego od 22 września do 31 grudnia 2005 r., postanowienie Rejonowego 5 października 2005 r. Sądu Rejonowego w Częstochowie sygn. akt VII U 325/05 o oddaleniu wniosku ubezpieczonego o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie przeciwko ZUS o zasiłek chorobowy. Skarżący zarzucił brak powtórnego awiza dla skuteczności doręczenia do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny przytoczył treść art. 243 § 1, art. 244 § 1 i art. 245 § 1 ustawy - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wskazał, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy). Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona składa na stosownym formularzu (art. 257), a kiedy jego treść okaże się niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego winna go uzupełnić w zakreślonym terminie zgodnie z wezwaniem (art. 255). Na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających jego przyznanie. W ocenie Sądu I instancji strona skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie stać jej na ponoszenie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla niej, a tym bardziej rodziny. W świetle treści dokumentów przesłanych do Sądu przez skarżącego informacje o jego sytuacji majątkowej zawarte we wniosku są niespójne, a nawet sprzeczne. Nie potwierdzają jego trudnej sytuacji materialnej. Również wnosząc sprzeciw strona nie wykonała wezwania Sądu i nie uprawdopodobniła swojej trudnej sytuacji materialnej. Bezspornym jest, że M. S. przebywał w szpitalu od 22 sierpnia do 2 września 2005 r., a termin uzupełnienia braków wniosku o prawo pomocy upłynął 12 września 2005 r. i wbrew jego twierdzeniom wezwanie było awizowane dwukrotnie (29 sierpnia i 6 września 2005 r.). Nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku, a dopiero wnosząc sprzeciw wskazał na pobyt w szpitalu i podniósł, że aktualnie nie posiada żadnych dochodów, choruje a jego dolegliwości są następstwem błędu w sztuce lekarskiej (brak leczenia po zabiegu chirurgicznym z 31 lipca 2002 r.). Zdaniem Sądu I instancji, czasowy brak dochodów skarżącego jest konsekwencją jego osobistych działań, czyli pozytywnego rozpatrzenia przez pracodawcę wniosku o urlop bezpłatny. Jak wynika z treści wskazanego wyżej pisma wniosek ten został złożony przez skarżącego 1 września 2005 r., a zatem w czasie pobytu w szpitalu. Z innego pisma skarżącego wynika, że postanowieniem z 19 września 2005 r. Sąd Rejonowy w Częstochowie odrzucił odwołanie skarżącego przeciwko ZUS o zasiłek chorobowy, a żądanie o rentę z tytułu niezdolności do pracy przekazał właściwemu organowi. Z karty leczenia szpitalnego wynika zaś, że skarżący został wypisany z adnotacją "stan somatyczny chorego dobry, bez odchyleń od stanu prawidłowego". Skarżący nie załączył innych dokumentów o aktualnym stanie zdrowia skutkującym niemożnością podjęcia pracy zarobkowej. Sąd wskazał, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania swojego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. S. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia powołując okoliczności mające, zdaniem skarżącego, świadczyć o niemożności wykonywania pracy z uwagi na stan zdrowia. Do zażalenia skarżący dołączył obszerną dokumentację lekarską. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania / przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym / lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny / przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym /. Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę, że nakładając na stronę obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy ustawodawca nie obciążył jej obowiązkiem ich udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny przywołał okoliczności, które budziły wątpliwości Sądu w kontekście możliwości poniesienia kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przypadku, gdy oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy budziło wątpliwości co do jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Sąd pierwszej instancji obowiązany był wezwać skarżącego do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Obowiązek taki nakłada na Sąd art. 255 p.p.s.a. Rodzaje dokumentów źródłowych zostały określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy / Dz.U. Nr 227, poz. 2245 /. Wezwanie winno precyzować, jakie dokumenty strona winna złożyć, przy czym rodzaj tych dokumentów winien być dostosowany do sytuacji danej strony. Sąd I instancji podjął czynności, o których mowa w powołanym wyżej art. 255 p.p.s.a., lecz poprzestał na stwierdzeniu doręczenia skarżącemu stosownego wezwania przez awizo a jednocześnie dokonał zbyt daleko idącej oceny przyczyn nie wykonywania pracy w kontekście czynności podjętych przez skarżącego i jego stanu zdrowia. Podkreślić należy, iż dokonując oceny działań skarżącego w aspekcie skutków finansowych Sąd I instancji pominął ocenę dokumentacji przedłożonej przez skarżącego złożonej wraz z pismem o przyznanie prawa pomocy / sporządzonym w dniu 29 czerwca 2005 r./ oraz załączonej do sprzeciwu. Podnieść należy, iż postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy nie wyklucza ponowienia wezwania do złożenia stosownych dokumentów nawet w sytuacji, gdy Sąd uznaje doręczenie wezwania za skuteczne. Należy bowiem mieć na uwadze okoliczności towarzyszące nie wykonaniu zadość wezwaniu Sądu a także to, iż strona może ponawiać wniosek o zwolnienie od kosztów i zbytnie formalizowanie postępowania w tym zakresie może prowadzić do przedłużania postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy przed faktycznym umożliwieniem stronie podjęcia działań i brak oceny przedłożonych dokumentów, przy jednoczesnym obciążeniu strony skutkami jej działania pod wpływem być może subiektywnego odczucia co do stanu zdrowia, mogła mieć istotny wpływ na wynik rozpoznania wniosku. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.