II OZ 293/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. F. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2011 r., VII SA/Wa 1537/10 oddalającego wniosek J. F. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. F. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2010 r., znak [...] w przedmiocie przekazania wniosku postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 7 marca 2011 r., VII SA/Wa 1537/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej jako: WSA) odmówił J. F. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi J. F. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2010 r., znak [...] w przedmiocie przekazania wniosku. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskiem "z dnia 2 września 2010 r." J. F. wystąpił o przyznanie prawa pomocy. We wniosku nie określił, w jakim zakresie wnosi o przyznanie prawa pomocy oraz nie podał żadnych danych dotyczących swojej sytuacji materialnej. W uzasadnieniu wskazał natomiast, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje żona i dwóch synów, oraz że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, w piśmie "z dnia 27 sierpnia 2010 r." wnioskodawca sprecyzował, że wnosi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. Ze względu na brak wystarczających danych dotyczących sytuacji finansowej J. F., zarządzeniem z dnia 18 października 2010 r. wezwano go do przedłożenia w terminie 7 dni, dodatkowych wyjaśnień dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W odpowiedzi na wezwanie Sądu J. F. zwrócił się z prośbą o przedłużenie terminu podając, że ma zaplanowany wyjazd na groby bliskich w związku ze Świętem Zmarłych i nie jest w stanie złożyć w wyznaczonym 7-dniowym terminie stosownych wyjaśnień. Zarządzeniem z dnia 15 listopada 2010 r. przychylono się do prośby wnioskodawcy i przedłużono termin do nadesłania dodatkowych wyjaśnień o 7 dni. We wskazanym terminie wnioskodawca nie nadesłał żadnych dodatkowych wyjaśnień, do nadesłania których został wezwany, a w konsekwencji postanowieniem WSA z dnia 18 stycznia 2011 r. odmówiono przyznania J. F. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 11 lutego 2010 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia WSA z dnia 18 stycznia 2011 r. odmawiającego przyznania J. F. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W zaskarżonym postanowieniu - odmawiając J. F. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu - WSA wskazał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku bowiem wnioskodawca nie nadsyłając żądanych informacji nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Brak jakichkolwiek danych dotyczących sytuacji materialnej i płatniczej wnioskodawcy uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie wniosku. W zażaleniu J. F. wniósł o uchylenie ww. postanowienia i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania. Skarżący wskazał, że uważa postanowienie WSA za niesłuszne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zmianami - dalej jako: ppsa) osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w świetle art. 246 § 1 pkt 2 ppsa stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Należy przy tym zauważyć, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ppsa. Może być więc przyznawane na wniosek osób bardzo ubogich (np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku), znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Tym samym, wobec wątpliwości co do faktycznej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej jako: NSA), prawidłowe i zasadne było wezwanie skarżącego przez WSA do uzupełnienia oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach. Zgodnie bowiem z art. 255 ppsa w każdym przypadku, gdy Sąd uzna, iż oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, powinien On wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz przedłożenia dokumentów dotyczących jej dochodów, stanu majątkowego lub rodzinnego (zob. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005 r., s. 649). Skarżący, nie odpowiadając w żaden sposób na wezwanie Sądu, nie wykazał tym samym czegokolwiek, a więc przede wszystkim tego, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy bowiem podkreślić, iż przepis art. 246 § 1 pkt 1 ppsa wymaga wykazania przez samą stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (co jest przesłanką do przyznania prawa pomocy). W tym stanie rzeczy J. F., nie dostarczając, mimo wezwania WSA, wymaganych szczegółowych informacji na temat swojej sytuacji materialnej, spowodował brak możliwości dokładnego określenia przez Sąd swego stanu majątkowego. Konkludując należy stwierdzić, iż prawidłowa jest ocena WSA, że ze względu na niemożność ustalenia faktycznej sytuacji majątkowej, nie można było przyznać skarżącemu wnioskowanego przez niego prawa pomocy. W tym stanie rzeczy zaskarżane postanowienie należy uznać za zgodne z przepisami prawa, dlatego NSA, na podstawie art. 197 w związku z art. 184 ppsa orzekł jak w sentencji. Na marginesie NSA wskazuje, że w wyniku oczywistej omyłki Sąd I instancji w swoim uzasadnieniu błędnie (błąd dotyczył kilku dni) podał daty wniosku i pisma J. F., ale pomyłka ta nie miała żadnego wpływu na rozstrzygnięcie podjęte w sprawie prawa pomocy, które - jak wskazano powyżej - NSA uznał za prawidłowe.