II OZ 339/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. i S. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 335/08 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B. i S. K. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do rozbiórki obiektu budowlanego postanawia oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 5 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 335/08, odmówił B. i S. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych). Sąd I instancji przyjął, że skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej jako: ppsa), który stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Tym samym, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Sąd I instancji wskazał dalej, że badając zebrany w sprawie materiał dowodowy ustalił, iż miesięczne dochody skarżących wynoszą razem 4450 zł, a także, iż posiadają oni majątek w postaci mieszkania oraz zabudowanej nieruchomości rolnej i chociaż w swoim oświadczeniu podnieśli, że nie są w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, ponieważ ponoszą bardzo wysokie wydatki na leki oraz na opłaty za media, to z materiału dowodowego złożonego przez wnioskodawców nie wynika, jakie w rzeczywistości ponoszą koszty utrzymania. Zdaniem Sądu I instancji, uniemożliwia to ustalenie, czy poniesienie kosztów postępowania powodować będzie uszczerbek koniecznego utrzymania, nawet jeśli jest znany poziom osiąganych dochodów. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik skarżących z wyboru zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania - art. 255 ppsa polegające na odmowie prawa pomocy z powodu braku danych, podczas gdy obowiązkiem sądu jest w takiej sytuacji wezwanie strony do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W uzasadnieniu wskazano, że z przepisu art. 255 ppsa wynikał obowiązek sądu wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów niezbędnych do oceny sytuacji finansowej i majątkowej skarżących, stąd też niedopuszczalna jest odmowa prawa pomocy uzasadniona brakiem wystarczających danych w sytuacji, gdy nie skierowano do strony wezwania, o którym mowa w przytoczonym przepisie. Mając powyższe na względzie strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana jedynie w przypadku osób charakteryzujących się bardzo trudną sytuacją materialną. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej jako: NSA) wywiedziono, iż do osób tych zaliczyć można np. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2004 r., sygn. akt GZ 9/04, niepublikowane). Natomiast w świetle art. 246 § 1 pkt 2 ppsa stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi więc rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, a ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w sposób prawidłowy ocenił sytuację majątkową skarżących i należy zgodzić się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku, iż sytuacja majątkowa B. i S. K., która została zanalizowana na podstawie pisemnego oświadczenia skarżących zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (k. 39 - 40 akt sądowych) nie pozwala na stwierdzenie, iż zostały wypełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, a to uniemożliwia przyznanie skarżącym prawa pomocy. Wnioskodawcy, przy dochodzie 4450 zł nie należą do grona osób ubogich i stać ich na pokrycie kosztów toczącego się postępowania, szczególnie biorąc pod uwagę, że wysokość wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszym postępowaniu wynosi 100 zł. Zgodnie z art. 197 § 2 w zw. z art. 184 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny oddala zażalenie także, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku błędnie stwierdził że "Sąd nie posiada zatem materiału dowodowego, na podstawie którego mógł ocenić, jakie są rzeczywiste wydatki wnioskodawców i jaka kwota pozostaje. Brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie kosztów postępowania powodować będzie uszczerbek koniecznego utrzymania, nawet jeśli jest znany poziom osiąganych dochodów". Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że informacje zawarte w oświadczeniu skarżących stanowiły wystarczający materiał dowodowy dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy i nie było potrzeby, aby wzywać stronę skarżącą do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis art. 255 ppsa normuje uprawnienie Sądu i to Sąd decyduje, czy powinien skorzystać z jego dyspozycji. W rozpatrywanej sprawie nie było takiej konieczności. W tym stanie rzeczy prawidłowa jest ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że skarżący są w stanie pokryć koszty postępowania w zakresie dotyczącym wpisu w wysokości 100 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 197 § 1 ppsa oraz art. 197 § 2 w związku z art. 184 ppsa postanowił jak w sentencji.