II OZ 352/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 1139/13 o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla zmiany budynków garażowego i gospodarczego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 1139/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił T.M. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji T.M. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia, a także z dodatkowych dokumentów i wyjaśnień wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest współwłaścicielem 70 metrowego domu, położonego na działce o powierzchni 552 m². Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1700 zł. Dodatkowo wynajmuje dom, z czego jako współwłaściciel uzyskuje 160 zł dochodu. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podała, że spłaca również kredyt, którego rata wynosi 449 zł oraz opłaca składkę ubezpieczenia na życie w wysokości 56 zł. Skarżąca wyjaśniła również, że w czerwcu 2013 r. sprzedała posiadane papiery wartościowe (łącznie na kwotę 122 152,84 zł), jednakże pieniędzy tych już nie posiada, przekazała je bowiem córce, która spłaciła kredyt zaciągnięty na zakup mieszkania. Dodała także, że córka przeprowadziła szereg prac remontowych w ich domu, a także opłaciła pobyt w sanatorium oraz zagraniczną wycieczkę. Zachowała przy tym kwotę 24 000 zł na podatek (mniej więcej tyle powinien wynieść), przelewając ją na konto córki. Kwotę 7500 zł otrzymała od syna na wcześniejszą spłatę kredytu zaciągniętego w 2011 r. Z kolei przelew 6000 zł, który otrzymała od córki, to było oddanie pożyczonych pieniędzy syna. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że jest osobą biedną i skrzywdzoną przez urzędników, zaś odmowa zwolnienia od kosztów sądowych ogranicza jej dostęp do sądu, ponieważ nie posiada pieniędzy. Skarżąca wyjaśniła, że córka E. zamierzała w maju kupić mieszkanie, więc musiała jej oddać pieniądze. Córka spłaciła kredyt za oddane pieniądze. Za kwotę uzyskaną ze sprzedaży akcji skarżąca spłaciła kredyt wzięty pod zastaw domu. Podniosła, że uiszczając 1000 zł tytułem kosztów sądowych na życie zostanie jej tylko 74 zł. Wyjaśniła również, że uregulowała zaległe płatności syna T. Dodała przy tym, iż odłożyła 24 000 zł, które będzie musiała przeznaczyć na zapłatę podatku. Sąd I instancji rozpoznając ponownie wniosek skarżącej przytoczył treść art. 243 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej jako "p.p.s.a."). W ocenie Sądu I instancji przedstawione przez skarżącą okoliczności nie pozwalają przyjąć, że jej sytuacja majątkowa i osobista uzasadnienia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Analizując sytuację majątkową i osobistą skarżącej Sąd I instancji wskazał, że skarżąca utrzymuje się ze stałego dochodu z tytułu emerytury w wysokości 1418,92 zł netto. Do tego dochodzi jeszcze dochód w wysokości 160 zł netto miesięcznie z tytułu wynajmu domu. Skarżąca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, jest właścicielką domu o pow. 70 m² oraz nieruchomości rolnej o pow. 552 m², na której wybudowany jest dom. Wprawdzie skarżąca spłaca co miesiąc ratę kredytu w wysokości 449 zł oraz opłaca składkę na ubezpieczenie w wysokości 56 zł, to na podkreślenie zasługuje fakt, że w czerwcu 2013 r. uzyskała kwotę ponad 122 000 zł z tytułu sprzedaży posiadanych przez nią papierów wartościowych. Sąd I instancji podkreślił, iż niezależnie od tego w jaki sposób skarżąca rozdysponowała te pieniądze (czy to na spłatę kredytów, czy też innych zobowiązań), to okolicznością niesporną jest, iż w dalszym ciągu dysponuje kwotą 24 000 zł, którą jak twierdzi przeznaczyła na zapłatę podatku. Ów fakt ma decydujące znaczenie i nie pozwala uznać skarżącej za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowania sądowe. Dodatkowo podkreślił, że już w dacie wniesienia skargi do sądu to jest w dniu 24 października 2013 r., skarżąca powinna liczyć się koniecznością poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Na jej koncie w tym dniu saldo wynosiło ponad 35 000 zł. Z kolei w dniu otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu sądowego (26 listopada 2013 r.), saldo na jej koncie wynosiło ok. 25 000 zł. Sąd I instancji wyjaśnił, że subiektywne przekonanie skarżącej o pokrzywdzeniu ze strony organów administracji publicznej nie może skutkować automatycznie zwolnieniem jej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i przerzuceniem tego ciężaru na ogół podatników. Podsumowując Sąd I instancji stwierdził, że sytuacja materialna skarżącej pozwala jej na wygospodarowanie środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła T.M. wnosząc o jego uchylenie lub zmianę oraz jeżeli to możliwe poprzedzającego je postanowienia wydanego przez Referendarza sądowego. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jest obecnie współwłaścicielem działki nr [...] obręb [...] Opoczno wraz z jej dziećmi na której budowała dom z nieżyjącym mężem. Wskazała, iż córka niespłaciła kredytu zaciągniętego na zakup mieszkania jak napisano w uzasadnieniu bo kredyt spłaca. Skarżąca wniosła o dokładną analizę jej sprzeciwu do WSA w Łodzi z dnia 3 lutego 2014 r. gdzie pisała m.in., że działania urzędników państwowych doprowadziły, że musiała uciekać z własnej własności na którą ciężko pracowała i została jej pozbawiona przez nieuczciwe działania urzędów państwowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że skutki wniesienia sprzeciwu od orzeczenia Referendarza sądowego określa przepis art. 260 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego skutkiem prawidłowego wniesienia sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia Referendarza sądowego z mocy ustawy. Tym samym skuteczne złożenie przez skarżącą sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego skutkowało utratą jego mocy. Orzeczenie to przestało niejako istnieć, a Sąd I instancji miał obowiązek rozpoznać na nowo wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu wynika obowiązek wykazania przez stronę, że w jej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności jej wniosku. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a., następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy prawidłowo ocenił sytuację materialną skarżącej. Rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W tym miejscu zaznaczyć należy, iż skarżąca była wzywana do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca jako jedno ze znaczących obciążeń budżetu domowego wskazuje spłatę kredytu (449 zł miesięcznie). Jednakże, zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, kredyty zaciągnięte przez stronę skarżącą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wynikające z nich prywatne zobowiązania finansowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Okoliczność zaciągnięcia przez córkę skarżącej kredytu na zakup lokalu mieszkalnego nie może mieć znaczenia dla oceny sytuacji materialnej skarżącej, bowiem z urzędowego druku formularza PPF wynika, iż skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Podstawowe znaczenie w niniejszej sprawie ma fakt, że w czerwcu 2013 r. skarżąca uzyskała kwotę ponad 122 000 zł z tytułu sprzedaży posiadanych przez nią papierów wartościowych. Należy podzielić stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, iż w niniejszej sprawie argumentem za przyznaniem skarżącej prawa pomocy nie może być podnoszona okoliczność przekazania córce ww. kwoty uzyskanej ze sprzedaży papierów wartościowych. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji skarżąca w dniu składania niniejszej skargi tj. 24 października 2013 r. dysponowała środkami w kwocie 35.000 zł, a w dniu otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu (26 listopada 2013 r.) saldo na jej koncie wynosiło 25.000 zł. Zatem uznać należy, iż skarżąca była w posiadaniu środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w kwocie 500 złotych. Nadto jak słusznie zauważył Sąd I instancji skarżąca wciąż dysponuje kwotą 24.000 zł co prawda zarezerwowaną na podatek od przychodu ze sprzedaży papierów wartościowych, jednakże powyższa okoliczność nie może świadczyć o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Z wyżej wymienionych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.