II OZ 374/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. M.-H. i R. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 159/05 o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. M.-H. i R. H. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 6 grudnia 2004 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej udzielenia pozwolenia na zmianę sposobu użytkowania postanawia oddalić zażalenie Jak wskazał Sąd w uzasadnieniu postanowienia, pismem z dnia 27.01.2006 r. S. M.- H. i R. H. wnieśli sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12.01.2006 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie Sądu z dnia 12.01.2006 r. utraciło swoją moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy zważył, iż z nadesłanych formularzy wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawcy utrzymują się z emerytur o łącznej kwocie 2.415,56 złotych netto miesięcznie. Strony posiadają na zasadzie wspólności ustawowej dwa lokale mieszkalne w Krakowie o powierzchni 119,17m2 oraz 103,95m2. Skarżący posiada ponadto, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 35 m2 w Krakowie. Jak podają wnioskodawcy nie uzyskują żadnych dochodów z tytułu posiadania lokali mieszkalnych. Biorąc pod uwagę sytuację finansową i majątkową wnioskodawców oraz fakt ponoszenia kosztów sądowych w sprawie wspólnie, Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Sąd zaznaczył, że strony dotychczas samodzielnie ponosiły koszty sądowe w sprawie. Ponadto wnioskodawcy nie wykazali wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej i majątkowej. W ocenie Sądu, wnioskodawcy posiadając stały dochód miesięczny są w stanie zgromadzić środki finansowe na poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2006 r. zażalenie złożyli S. M.-H. i R. H., w którym wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia lub zmianę postanowienia poprzez przyznanie skarżącym prawa pomocy. Skarżący podnieśli, iż we wniesionym sprzeciwie zawarli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, który nie został rozpoznany. Sąd nie dokonał jakichkolwiek ustaleń dotyczących przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto uzasadnienie zaskarżonego postanowienia stanowi prawie w całości powtórzenie wydanego postanowienia przez referendarza sądowego bez dokonania własnych ustaleń faktycznych. Skarżący akcentują, że całe emerytury przeznaczają na własne utrzymanie i leczenie, a w konsekwencji nie są w stanie ponieść kosztów ustanowienia radcy prawnego z wyboru bez uszczerbku dla własnego utrzymania. Skarżący rzeczywiście ponosili dotychczas w niniejszym postępowaniu stosunkowo niewielkie koszty, gdyż nie przekraczały one ich możliwości finansowych. Jednak ustanowienie radcy prawnego z wyboru wymagałoby poniesienia przez skarżących kosztów przekraczających wielokrotnie dotychczas poniesionych w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazali, iż znajdują się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby ich do przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym. Z przedstawionych przez skarżących oświadczeń nie wynika bowiem aby należeli oni do ludzi rzeczywiście ubogich, których środki do życia są bardzo ograniczone. Skarżący są bowiem w posiadaniu nieruchomości lokalowych oraz osiągają stały dochód w wysokości 2.415,56 złotych netto miesięcznie (emerytury). Pozwala to na przyjęcie, iż skarżący przy racjonalnym gospodarowaniu posiadanymi zasobami pieniężnymi są w stanie ponieść pełne koszty postępowania. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w zażaleniu należy stwierdzić także, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie był jedynie zobowiązany do rozpoznania wniosków o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, złożonych na urzędowych formularzach, dlatego nieformalny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym zawarty we wniesionym sprzeciwie nie został rozpoznany. Ponadto rozpoznawanie w tej samej sprawie równoległych wniosków tych samych skarżących o przyznanie prawa pomocy ale o różnych zakresach byłoby bezprzedmiotowe tym bardziej, iż Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym w pozostałym zakresie oddalając wniosek. Nie można także zgodzić się ze skarżącymi, iż uzasadnienie zaskarżonego postanowienia stanowi powtórzenie postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Podobieństwo obu uzasadnień wynika bowiem z tego, iż Sąd po ponownym przeprowadzeniu postępowania zajął stanowisko zbliżone do tego wyrażonego uprzednio przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji należy uznać, iż postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r. oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zostało wydane prawidłowo. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.