II OZ 390/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lutego 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 1048/15 odmawiające przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w nadesłanym formularzu PPF skarżący wskazali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2.781 zł miesięcznie. Nie stać ich na adwokata i opłacenie kosztów sądowych. Nikt nie prowadzi z nimi gospodarstwa domowego. W ich mieszkaniu nie ma ogrzewania. M. W. zaczęła prowadzić działalność gospodarczą, jednak nie osiąga z niej dochodów. J. W. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Nadto dołączono oświadczenia J. W. i M. W., iż nie zamieszkują razem z wnioskodawcami, zaś adres mają ten sam, bo nie mają własnych mieszkań ani innego adresu zameldowania. Wnioskodawcy nie otrzymują żadnej pomocy od rodziny, znajomych, organizacji społecznych, państwowych i dzieci. Emerytury w całości są im potrzebne na życie i leczenie. Nie wykazali zestawienia kosztów, jakie ponoszą na zapłatę rachunków za życie i leczenie. Na wezwanie Sądu, skarżący złożyli oświadczenie, że są świadomi odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Wskazując na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.), Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie może prawidłowo i rzetelnie ocenić sytuacji finansowej wnioskodawców wskutek nie udzielenia przez nich szczegółowych informacji. Z formularza wniosku nie wynika dostatecznie dużo informacji, na podstawie których Sąd mógłby ocenić ich sytuację materialną, w szczególności w świetle nie udzielenia informacji na temat ponoszonych comiesięcznych wydatków. Sąd wskazał, iż wniosek nie zawiera uzasadnienia odnoszącego się do trudnej sytuacji materialnej strony, brak jest dokumentów źródłowych – wyciągów z rachunków bankowych. Skarżący nie wykazali zatem, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak podkreślił Sąd, wnioskodawcy otrzymują stale emeryturę, a zatem ich sytuacja materialna jest stabilna. Gdyby natomiast skarżący udzielili odpowiedzi, w sposób do którego zostali zobowiązani, Sąd miałby podstawy do oceny, czy można skarżących zaliczyć do osób wyjątkowo ubogich. Złożone przez nich oświadczenie jest niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych. Za budzące wątpliwości uznał również Sąd podawane we wcześniej nadsyłanych do Sądu wnioskach informacje m.in. okoliczność, iż syn wnioskodawców nie pracuje, jednakże pobierał i spłacał kredyty na budowę domu; że skarżący posiadali dwie nieruchomości o łącznej powierzchni 2488 m2, w obecnie zaś składanym wniosku strona nie wykazała tych nieruchomości ani ewentualnego dochodu z ich np. sprzedaży. Są to informacje mylące i wprowadzające Sąd w błąd oraz utrudniające rzeczywistą ocenę sytuacji materialnej wnioskodawców. Postępowanie wnioskodawców świadczy, że niniejszy wniosek nie zawiera wiarygodnych danych. Brak jest dokładnych adresu/adresów zamieszkania wszystkich skarżących, informacji o ponoszonych comiesięcznych wydatków, uzasadnienia na czym trudna sytuacja finansowa polega oraz informacji dotyczących prowadzonych, niewykreślonych, działalności gospodarczych J. i M. W. Jak przyjął Sąd, dochód wnioskodawców na poziomie 2781 zł jest wystarczający na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Skarżący pomimo wezwania do sprecyzowania i udokumentowania danych dotyczących wysokości aktualnych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu oraz wskazania źródeł ich pokrywania, nie nadesłali jakichkolwiek innych dokumentów świadczących o sytuacji materialnej. Składanie niepełnych, czy też niewiarygodnych oświadczeń i brak współpracy z sądem pomimo stosownych wezwań utrudnia ocenę rzeczywistych zdolności finansowych skarżących. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie na podstawie art. 260 związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła D. W. i M. W., wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść jakikolwiek kosztów postępowania. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest przy tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia żadnych (jakichkolwiek) środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona, zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Stwierdzić trzeba, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy z uwagi na brak wymaganej z ich strony współpracy w wyjaśnieniu sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawców. Pomimo, iż skarżący zostali wezwani do nadesłania dokumentów, które pozwoliłyby na określenie ich sytuacji materialnej, kierowanych do nich wezwań nie wykonali. Podzielić również należało pogląd Sądu pierwszej instancji, iż prócz wspólnego, miesięcznego dochodu skarżących brak jest jakichkolwiek danych umożliwiających ocenę ich sytuacji majątkowej. Słusznie także ocenił Sąd podawane przez skarżącą informacje jako mylące i wprowadzające w błąd oraz utrudniające rzeczywistą ocenę sytuacji materialnej wnioskodawców, ale przede wszystkim jako niepełne. Oceny tej nie zakwestionowano również w rozpoznawanym zażaleniu. Mając powyższe względy na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił wniesione zażalenie.