II OZ 40/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. K. i E. K. na punkt 2 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1339/13 oddalającego wniosek o zmianę postanowienia z dnia 16 lipca 2013 r. w sprawie ze skargi B. K. i E. K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1339/13 po rozpoznaniu wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przyznał skarżącym prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata (pkt 1), oddalił wniosek skarżących o zmianę postanowienia z dnia 16 lipca 2013 r. (pkt 2). W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że B. i E. K. wnioskiem z dnia 9 listopada 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu, zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z treści wniosku wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącymi pozostaje syn. B. K. oraz syn skarżących są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku. Jedynym dochodem rodziny jest emerytura otrzymywana przez E. K. w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Skarżący wskazali, że spłacają kredyt konsolidacyjny w wysokości [...] zł, posiadają dom o powierzchni [...] m2 oraz działkę siedliskową ([...]ha). W ocenie Sądu przedstawiona w złożonym wniosku sytuacja finansowa nie pozwala skarżącym na poniesienie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z dochodów w kwocie [...] zł, z których utrzymują się trzy osoby. Wobec tego uzasadnione jest przyznanie skarżącym prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W odniesieniu natomiast do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych z dnia 9 listopada 2013 r., Sąd podkreślił, że jest to kolejny wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2013 r., po rozpoznaniu wcześniejszego wniosku, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał skarżącym prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. Skarżący nie złożyli sprzeciwu od tego postanowienia. W takiej sytuacji zdaniem Sądu kolejny wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych należy traktować jako wniosek o zmianę postanowienia z 16 lipca 2013 r. w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Wniosek taki może być uwzględniony tylko jeśli nastąpiła zmiana okoliczności, które stanowiły podstawę orzeczenia wydanego w przedmiocie prawa pomocy, a więc wówczas, gdy nastąpiło pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W ocenie Sądu analiza wniosku skarżących złożonego w dniu 9 listopada 2013 r. pozwala stwierdzić, że ich sytuacja majątkowa i finansowa jest taka sama, jak wynikająca z wniosku z dnia 3 lipca 2013 r., który został rozpoznany postanowieniem z dnia 16 lipca 2013 r. W takiej sytuacji nie zaistniała przesłanka, która dawałaby podstawę do zmiany tego postanowienia. Zażalenie na pkt 2 postanowienia z dnia 18 grudnia 2013 r. wnieśli B. i E. K.. Skarżący podnieśli, że pomimo tego, iż ich dochód oraz comiesięczne wydatki nie uległy zmianie, to sytuacja materialna rodziny pogorszyła się w wyniku opłat ponoszonych przez nich w innych spraw sądowoadministracyjnych, których są stroną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z treścią art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć zarówno zmiany stanu faktycznego jak i prawnego, uzasadniające zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Musiałyby to zatem być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Podkreślić ponadto trzeba, że z konstrukcji przepisu art. 246 p.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku. W niniejszej sprawie zapadło już prawomocne postanowienie w przedmiocie przyznania prawa pomocy - po rozpoznaniu wniosku skarżących z dnia 3 lipca 2013 r. o zwolnienie od kosztów sądowych, referendarz sądowy zwolnił skarżących z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Słusznie zatem sąd pierwszej instancji kolejny wniosek skarżących z dnia 9 listopada 2013 r. w zakresie żądania zwolnienia z kosztów sądowych potraktował jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 16 lipca 2013 r. i oceniał jego zasadność pod kątem pogorszenia się sytuacji materialnej skarżących. Zasadnie również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż przedstawione we wniosku z 9 listopada 2013 r. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym nie daje podstaw do zmiany postanowienia z dnia 16 lipca 2013 r., bowiem stanowi ono w istocie powtórzenie informacji zawartych we wcześniejszym wniosku. Powyższe potwierdzili skarżący w zażaleniu, wskazując, iż posiadają ten sam comiesięczny dochód i obciążenia finansowe, jakie wykazali w pierwszym wniosku. Sytuacja materialna rodziny nie uległa więc pogorszeniu. Odnośnie natomiast dodatkowych obciążeń finansowych skarżących w postaci kosztów sądowych uiszczanych w innych prowadzonych postępowaniach sądowadministracyjnych, wskazać należy, że okoliczność ta nie ma wpływu na ocenę sytuacji materialnej strony w niniejszym postępowaniu i tym samym nie może przyczynić się do zmiany postanowienia z dnia 16 lipca 2013 r. Wszczynając kolejne postępowanie sądowoadministracyjne strona powinna bowiem liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a w konsekwencji tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., w myśl którego obowiązkiem strony jest ponoszenie kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Z podanych wyżej przyczyn, wobec braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.