II OZ 409/06

Dnia 20 kwietnia 2006 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2006 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 stycznia 2006 roku, sygn. akt II SA/Sz 1268/05 o odmowie ustanowienia radcy prawnego w sprawie z wniosków P. J. o wznowienie postępowania dotyczącego: - postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 października 2004 roku, sygn. akt SA/Sz 1759/03 o umorzeniu postępowania wywołanego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, - postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 grudnia 2004 roku, sygn. akt SA/Sz 1759/03 odrzucającego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia w sprawie ze skargi P. J. na uchwałę Rady Miasta Świnoujścia z dnia 23 stycznia 2003 roku Nr [...] w przedmiocie zmiany statutu Miasta Świnoujścia postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 stycznia 2006 roku, wydanym na podstawie art. 247 w związku z art. 254 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a.", Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił P. J.ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż P. J. pismem z dnia 6 kwietnia 2005 roku / data wpływu pisma do biura podawczego Sądu / złożył wniosek o wznowienie postępowania sądowego dotyczącego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 października 2004 roku o umorzeniu postępowania wywołanego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy oraz postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 grudnia 2004 roku odrzucającego wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia w sprawie ze skargi P. J. na uchwałę Rady Miasta Świnoujścia z dnia 23 stycznia 2003 roku w przedmiocie zmiany statutu Miasta Świnoujścia. W dalszej części uzasadnienia Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. i stwierdził, że w myśl art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W ocenie Sądu oczywista bezzasadność skargi występuje m.in. wtedy, gdy skarga ta bez potrzeby głębszego wnikania w jej treść jawi się jako niedopuszczalna i z tego powodu kwalifikuje się do odrzucenia. Taka sytuacja, zdaniem Sądu pierwszej instancji wystąpiła w niniejszej sprawie. Skarga o wznowienie postępowania nie obejmuje bowiem orzeczeń wpadkowych (incydentalnych), a więc takich, które nie kończą postępowania sądowego w danej sprawie. Tymczasem P. J. wniósł o wznowienie postępowania sądowego zakończonego właśnie takim incydentalnym postanowieniem, przy czym nie wskazał ustawowej przesłanki jako podstawy prawnej wznowienia. Uznając, że w zaistniałej sytuacji procesowej zbędne było wzywanie P. J. do uzupełnienia przedmiotowego wniosku o ustanowienie radcy prawnego poprzez złożenie tego wniosku na urzędowym formularzu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił skarżącemu ustanowienia radcy prawnego. W zażaleniu na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 stycznia 2006 roku P. J. wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił naruszenie: art. 45 i 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ orzeczenie jest całkowicie niesprawiedliwe i zamyka drogę sadową do obrony praw obywatelskich, art. 5 i 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 141 i 246 p.p.s.a. przez stronnicze, błędne zastosowanie i interpretację tej normy prawnej, której istotą jest "rażące obrażenie prawa i obywatelskiej powinności Sądu". W uzasadnieniu zażalenia skarżący stwierdził, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nakazuje, aby skarżący ze swego dochodu wyodrębnił część na niezbędne opłaty sądowe, jednakże nigdy nie wskazuje jak ma tego dokonać przy tak niskich dochodach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten powinien spełniać określone wymogi formalne. W przedmiotowej sprawie podstawą oddalenia wniosku P. J. o przyznanie prawa pomocy nie była sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego, lecz oczywista bezzasadność skargi o wznowienie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie orzekającym, podziela powyższe stanowisko. Art. 247 p.p.s.a. ustanawia negatywną przesłankę przyznania prawa pomocy stronie w postaci oczywistej bezzasadności skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego ( por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2004, str. 321, wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2003 roku, sygn. akt 745/02, niepubl.). W myśl art. 64 § 1 p.p.s.a. do wniosku o wszczęcie postępowania sądowego stosuje się odpowiednio przepisy o skardze. Skarżący wniósł w niniejszej sprawie o wznowienie postępowania dotyczącego postanowienia o umorzeniu postępowania wywołanego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy oraz postanowienia odrzucającego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia w sprawie ze skargi P. J. na uchwałę Rady Miasta Świnoujścia. Zgodnie z art. 270 p.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w Dziale VII – "Wznowienie postępowania" można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Dopuszczalność wznowienia postępowania pod względem przedmiotowym wyznaczona jest trzema warunkami: musi istnieć w sensie faktycznym i prawnym orzeczenie sądu, orzeczenie sądu musi być prawomocne, orzeczenie musi zawierać rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, względnie wywoływać skutki tego samego rodzaju. / por. K. Sobieralski, Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, Zakamycze 2003, s. 117 – 118, s. 139 - 140, W. Siedlecki, Dopuszczalność wznowienia postępowania [w:] System prawa procesowego cywilnego, t. III, Wrocław 1986,. 405 / Dopuszczalność wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym w aspekcie przedmiotowym obejmuje orzeczenia tego sądu kończące sprawę sądowoadministracyjną. Skarga o wznowienie postępowania nie obejmuje orzeczeń wpadkowych (incydentalnych), a więc takich, które nie kończą postępowania sądowego w danej sprawie. W niniejszej sprawie na pierwszy rzut oka, bez pogłębionej analizy prawnej i faktycznej widoczne jest, iż skarga o wznowienie postępowania sądowego dotyczy postanowień incydentalnych. Tym samym oczywiście bezzasadny jest wniosek o wznowienie postępowania dotyczącego tych postanowień. Z tej przyczyny zasadnie Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, albowiem stosownie do art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Z tego względu ewentualny brak po stronie skarżącego jakichkolwiek środków pozwalających na poniesienie kosztów postępowania nie mógł mieć wpływu na rozstrzygnięcie. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.