II OZ 409/13

Dnia 6 czerwca 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Wr 66/13 odmawiające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. T. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki śmietnika zlokalizowanego na terenie działki drogowej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Wr 66/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił R. T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], skarżący R. T. wystąpił o zwolnienie go z kosztów sądowych w całości. Skarżący odpowiadając na wezwanie wystosowane przez referendarza sądowego nadesłał na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i pismo procesowe zawierające oświadczenie, że jest w stanie uiścić wpis od skargi w kwocie 100 zł. Nadto dołączono kopie faktur i zeznań podatkowych obrazujących sytuację finansową rodziny skarżącego. We wniosku skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wyłącznie z małżonką E. T., która uzyskuje dochody z emerytury w kwocie 1.600 zł, natomiast dochody skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej wynoszą 4.200 zł. Małżonkowie nie mają majątku w postaci prawa własności nieruchomości, nie mają zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Skarżący podał, że ma zawarte umowy kredytowe na łączną kwotę 80.000 zł. Wskazał, że utrzymanie domu pochłania ok. 1.650 zł, kredyt firmowy to kwota 1.800 zł (lub 2.800 zł – zapis niewyraźny), a utrzymanie samochodu 2.000 zł. Skarżący oświadczył, że mieszka w domu będącym własnością córek, ale ponosi wszystkie "koszty mediów i podatki". Do wniosku dołączono faktury: za gaz na kwotę 1.569,92 zł płatną do 15 lutego 2013 r. i na kwotę 827,49 zł płatną do 14 marca 2013 r., za usługi telekomunikacyjne na kwotę 145,24 zł płatną do 22 lutego 2013 r. i na kwotę 139,02 zł płatną do 23 stycznia 2013 r., za energię elektryczną na kwotę 203,95 zł płatną do 14 marca 2013 r., za usługi telekomunikacyjne na kwotę 316,50 zł płatną to 20 lutego 2013 r. i na kwotę 201,78 zł płatną do 21 stycznia 2013 r., za wywóz nieczystości na kwotę 40,50 zł płatną do 07 marca 2012 r. i na kwotę 40,50 zł płatną do 10 lutego 2013 r., za wodę i ścieki na kwotę 238,38 zł płatną do 24 stycznia 2013 r. i na kwotę 264,82 zł płatną do 12 listopada 2012 r., za usługę leasingu samochodu na kwotę 778,34 zł płatną do 28 lutego 2013 r. i na kwotę 765,40 zł płatną do 28 stycznia 2013 r. Z dołączonych zeznań podatkowych wynika, że dochód małżonki skarżącego w roku 2012 wynosił 26.071,52 zł, a przychód skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2011 wynosił 343.625,34 zł, zaś dochód 35.373,83 zł (zeznania za 2012 rok jeszcze nie złożono). Postanowieniem z dnia 12 marca 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Orzeczenie to doręczono skarżącemu w dniu 25 marca 2013 r., a w dniu 2 kwietnia 2013 r. (pierwszy dzień roboczy po dniu ustawowo wolnym od pracy, w którym upływał siódmy dzień od doręczenia postanowienia) skarżący wniósł sprzeciw wobec tego postanowienia, na skutek czego utraciło ono moc. Wskazując na powyższe Sąd pierwszej instancji dokonując oceny stanu majątkowego rodziny wnioskodawcy doprowadził do wniosku, że deklarowany miesięczny dochód brutto w wysokości 4.200 zł i 1.600 zł jest wiarygodny w porównaniu z dochodami wynikającymi z przedstawionych zeznań podatkowych. Wobec tego, zdaniem WSA należy przyjąć, że dwuosobowa rodzina wnioskodawcy dysponuje miesięcznie kwotą ok. 5.800 zł brutto, co daje kwotę około 4.500 zł netto. WSA po wyliczeniach przyjął, że rodzina skarżącego na miesięczne utrzymanie gospodarstwa domowego wydaje około 2.335 zł. Uwzględniając zatem całokształt okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że rodzina wnioskodawcy uzyskując dochód na poziomie ok. 5.800 zł brutto miesięcznie i ponosząc koszty utrzymania w kwocie około 2.335 zł jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie. W przekonaniu tego sądu kwota 500 zł wpisu sądowego od skargi (jedyny jak na razie koszt postępowania) nie stanowi dla strony wydatku będącego uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego dla gospodarstwa domowego. W zażaleniu na powyższe postanowienie R. T. podnosząc, że mimo prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania z tego tytułu dochodów nie ma możliwości pokrywania kosztów sądowych w wysokości 500 zł. Wskazana przez niego kwota 100 zł jest kwotą, która mogłaby zostać pokryta bez uszczerbku w jego comiesięcznym utrzymaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą ogólną postępowania przez sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez stronę kosztów tego postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W zakresie częściowym zaś wtedy, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar wykazania (uprawdopodobnienia) okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w powyższym przepisie, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jest ona zatem zobowiązana do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z przedstawionego przez wnioskodawcę opisu stanu majątkowego nie wynika, aby nie mógł on ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi, który wynosi w tej sprawie 500 zł. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku R. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożonych dokumentów źródłowych wynika bowiem, że poniesienie pełnych kosztów sądowych leży w zakresie jego możliwości finansowych. Podnieść należy, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jego dochody z tego tytułu wynoszą 4.200 zł brutto. Ponadto jego małżonka uzyskuje dochody z emerytury w kwocie 1.600 zł, co łącznie daje kwotę 5800 zł brutto dla dwuosobowej rodziny. Należy zaznaczyć za WSA, że skarżący we wniosku, ani w dołączonych dokumentach nie sprecyzował, co składa się na kwotę 2.000 zł na utrzymanie samochodu i nie podał żadnych szczegółów dotyczących kredytu firmowego, którego rata ma wynosić 1.800 zł. Wydatki tego typu mogą być kwalifikowane przez przedsiębiorców jako koszty uzyskania przychody, a zatem nie zmniejszają dochodu netto. Wprawdzie skarżący wskazuje na wydatki jakie ponosić musi w związku z utrzymaniem domu, to niemniej mimo powyższych obciążeń nie można przyjąć, że jest on osobą na tyle ubogą, że poniesienie choćby części kosztów procesu w pełnej wysokości może stanowić zagrożenie dla jego ekonomicznej egzystencji - co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy. Z analizy dokumentów nadesłanych przez skarżącego wynika, że mimo deklarowanego ubóstwa jest on w stanie zabezpieczyć na własne potrzeby odpowiednie środki finansowe. Nieuzasadnione okolicznościami sprawy było również oświadczenie skarżącego, że jest w stanie ponieść jedynie wydatek w wysokości 100 zł na opłacenie wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu trafnie zgodził się z poglądem, że to od podmiotu inicjującego postępowanie przed sądem jest wymagana racjonalność zachowania, rozumiana jako świadomość podejmowanych czynności oraz możliwość przewidzenia ich skutków. Wobec tego podmiot ten winien mieć na uwadze konieczność poniesienia określonych kosztów związanych z tym postępowaniem i odpowiednio wcześnie podjąć starania w celu zgromadzenia niezbędnych na ten cel środków pieniężnych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., I CZ 26/87, OSNC 1988/7-8/103). Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.