II OZ 450/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 1003/07 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych z tytułu pracy przymusowej postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 1003/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych z tytułu pracy przymusowej. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej p.p.s.a.) instytucja prawa pomocy powinna mieć zastosowanie tylko wówczas, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu sytuacja materialna Stowarzyszenia nie uprawnia do skorzystania z prawa pomocy, ponieważ oświadczenie o jego stanie majątkowym dowodzi, że Stowarzyszenie dysponuje wolnymi środkami finansowymi, pozwalającymi na pokrycie powstałych na tym etapie postępowania kosztów sądowych, które obejmują wyłącznie wpis od skargi w wysokości 200 zł. Okoliczności dotyczące trudnej sytuacji materialnej Stowarzyszenia nie zostały w żaden sposób udowodnione, zaś z akt wynika, że w 2006 r. Stowarzyszenie osiągnęło zysk w wysokości [...] zł. i posiada na rachunku kwotę [...] zł. Twierdzenie, że działalność w 2007 r. przyniosła straty nie zostało zaś niczym poparte. Zadaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego brak jest zatem podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z tego prawa. W zażaleniu Stowarzyszenie [...] podniosło, że zaskarżone postanowienie oparte było na błędzie w wypełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy polegającym na tym, że na wniosku nie odznaczono w sposób wyraźny, iż Stowarzyszenie nie odnotowało zysku w poprzednim roku obrotowym, ale poniosło stratę we wskazanej we wniosku wysokości. Ponadto Stowarzyszenie zaznaczyło, że Zarząd Wojewódzki Stowarzyszenia [...] podlega Zarządowi Głównemu w W., co powoduje, iż dysponuje jedynie ograniczoną samodzielnością finansową. Zgodnie ze statutem Zarząd Wojewódzki nie może więc dysponować kwotą Funduszu Założycielskiego, który pozostaje do dyspozycji Zarządu Głównego Stowarzyszenia, natomiast Zarząd Główny nie jest zainteresowany sprawami podlegającymi regionalnym władzom. Dodatkowo podkreślono, iż koszty działalności Stowarzyszenia, w tym koszty sądowe w sprawach, w których Stowarzyszenie występuje są znaczne, nie można zaś wymagać, aby dla załatwienia sprawy jednego członka Stowarzyszenie wydawało środki wnoszone przez innych członków nie mających swego interesu w danym sporze. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie przywołanego art. 246 § 2 pkt 2 nie pozostawia więc wątpliwości co do tego, że wyłączną przesłanką zwolnienia osoby prawnej od kosztów sądowych jest skuteczne wykazanie przez nią braku środków pieniężnych wystarczających na sfinansowanie pełnych kosztów postępowania sądowego. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem udzielenie niezbędnej pomocy państwa w zakresie dostępu do sądu. Pomoc ta nie może jednak sprowadzać się do udzielania zwolnienia od kosztów sądowych wszystkim podmiotom. Zgodnie z generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi, każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądem musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów tego postępowania. Przyznanie prawa pomocy powinno zatem sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom, które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków, bądź środków tych przeznaczyć na poczet kosztów sądowych nie chcą. Stowarzyszenie mające w działalności statutowej wpisaną działalność na rzecz członków Stowarzyszenia dochodzących swoich praw, musi przeznaczać na to środki. Całkowicie nieuprawnione jest zatem twierdzenie, że nie można wymagać, aby dla załatwienia sprawy jednego członka Stowarzyszenie wydawało środki wnoszone przez innych członków nie mających swego interesu w danym sporze. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie posiada możliwość pokrycia kosztów niniejszego postępowania, od których zwolnienia się domagało, ponieważ już same środki zgromadzone na rachunku bankowym stanowią, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, środki wystarczające na pokrycie kosztów sądowych. Powoduje to, iż zasygnalizowana w zażaleniu okoliczność, że kwota w wysokości [...] zł, na którą m.in. powoływał się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, nie jest zyskiem, jak to przyjął Sąd I-instancji (na podstawie błędnie wypełnionego wniosku o przyznanie prawa pomocy), lecz jest stratą jaką poniosło Stowarzyszenie w poprzednim roku obrotowym nie mogła zadecydować o uwzględnieniu jego żądania. Nawet bowiem jeżeli bilans tego podmiotu za omawiany okres wykazuje stratę, nie zmienia to faktu, że pokrycie wymaganych kosztów sądowych i tak mieści się w jego możliwości płatniczych. Posiada ono bowiem na swym koncie zasoby gotówkowe, które z łatwością umożliwiają uiszczenie rzeczonych należności, obejmujących na tym etapie postępowania wyłącznie wpis od skargi w wysokości 200 zł. Na marginesie, ustosunkowując się do zawartego w zażaleniu wywodu, w którym Stowarzyszenie podnosi, że jest uczestnikiem postępowania sądowego trzeba wyjaśnić, iż wbrew jego twierdzeniom nie występuje ono w niniejszej sprawie jako uczestnik, lecz jako strona skarżąca. Treść skargi oraz innych pism procesowych kierowanych do Sądu wskazuje bowiem w sposób jednoznaczny, że intencją Stowarzyszenia nie było zgłoszenie udziału w postępowaniu na zasadzie art. 33 §2 p.p.s.a., ale występowanie w niniejszej sprawie w charakterze skarżącego. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji postanowienia.