II OZ 457/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2008 r. r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 2060/03 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...], zn. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M. C. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...], zn. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki. W związku z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, Sąd wezwał skarżącego do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł. Skarżący M.C. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie z żoną i bezrobotna córką, a źródło ich utrzymania stanowią renty w wysokości [...] zł. brutto, a jedyny ich majątek stanowi dom z [...] r. do kapitalnego remontu. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 lutego 2007 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W wyniku sprzeciwu skarżącego postanowienie to straciło moc, a wniosek został rozpoznany ponownie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który postanowieniem z dnia 30 marca 2007 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że z porównania wysokości obciążenia finansowego w postaci obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej z sytuacja majątkową i rodzinną skarżącego wynika, że zwolnienie skarżącego od tego obowiązku nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. Instytucja praw pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy i ma zapewniać dostęp do sądu osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Zdaniem Sądu I instancji skarżący nie wykazał, że zachodzi brak możliwości obciążenia jego majątku lub dochodu w celu uzyskania kwoty na pokrycie kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika, że odpis postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 14 maja 2007 r. W piśmie z dnia 15 maja 2007 r. mającym stanowić zażalenie na postanowienie z dnia 30 marca 2007 r. skarżący podniósł, że postanowienie to nie dotyczy jego osoby ani okoliczności związanych z jego rodziną i na skutek pomyłki zostało zaadresowane na jego nazwisko. Na wezwanie Sądu z dnia 5 czerwca 2007 r. skarżący przesłał odpis postanowienia, jaki został mu doręczony w dniu 14 maja 2007 r. W związku z doręczeniem skarżącemu odpisu postanowienia niezgodnego z oryginałem, stosownie do zarządzenia z dnia 9 lipca 2007 r. przesłano skarżącemu prawidłowo sporządzony odpis postanowienia z dnia 30 marca 2007 r. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie Sądu, podnosząc, że niskie dochody uniemożliwiają mu poniesienie kosztów sądowych w sprawie, a wbrew stanowisku Sądu zawartemu w uzasadnieniu postanowienia, nie ma możliwości obciążenia nieruchomości, gdyż "nikt nie chce tego domu". Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 października 2007 r. uwzględnił wniesione zażalenie, w wyniku czego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został ponownie rozpatrzony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2008 r. Sąd ten oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że zwolnienie od kosztów jest uszczupleniem dochodów państwa i powinno być stosowane jedynie dla osób pozostających w ubóstwie, a posiadanie majątku w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto Sąd wskazał, że skarżący nie korzystał z pomocy finansowej instytucji świadczących tego rodzaju pomoc, zatem nie wykorzystał możliwości i nie starał się o pozyskanie środków finansowych, które mogłyby poprawić jego sytuację finansową a tym samym umożliwić uiszczenie opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł. W zażaleniu na to postanowienie skarżący podniósł, że jego sytuacja materialna nie została właściwie oceniona, sąd wziął bowiem pod uwagę dochód brutto. Ponadto skarżący podniósł, iż zrujnowany dom nie może być traktowany jako majątek, wykluczający możliwość przyznania prawa pomocy, a Sąd nie może sugerować, że skarżący powinien skorzystać z instytucji opieki społecznej, aby pokryć koszty sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie posiada usprawiedliwione podstawy. Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że skarżący nie posiada oszczędności ani nie dysponuje żadnym majątkiem, z którego mógłby osiągać dodatkowy dochód. Jedyne środki, jakimi dysponuje stanowi dochód z tytułu renty jego i jego żony w łącznej wysokości [...] zł. brutto, które przeznaczane są na utrzymanie trzyosobowej rodziny. Z powyższego jednoznacznie wynika, że skarżący nie jest w stanie samodzielnie ponieść pełnych kosztów postępowania. Sąd I instancji, rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wziął pod uwagę, że opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie stanowi wyłącznego kosztu postępowania. Skarżący wnosił o zwolnienie z obowiązku poniesienia kosztów postępowania, a nie samej opłaty kancelaryjnej, co zobowiązywało Sąd do oceny sytuacji materialnej skarżącego pod kątem ewentualnych kosztów związanych z potencjalnym wniesieniem skargi kasacyjnej. Tymczasem z uzasadnienia postanowienia Sądu I instancji z dnia 18 lutego 2008 r. wynika, że Sąd rozważył jedynie konieczność uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nie można zgodzić się także z twierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu tego postanowienia, w którym Sąd przyjął, że posiadanie nieruchomości uniemożliwia zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioski o przyznanie prawa pomocy rozpatrywane są indywidualnie i ich zasadność podlega każdorazowej ocenie, w zależności od okoliczności sprawy. O ile można przyjąć, że osoby posiadające majątek, w tym nieruchomości, nie mieszczą się w grupie osób, które cechuje szczególne ubóstwo, o tyle nie można uznać, że posiadanie nieruchomości wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skoro nieruchomość nie przynosi pożytków, jak w niniejszej sprawie, to absurdalne byłoby przyjęcie, że samo jej posiadanie automatycznie powoduje, że skarżący nie może uzyskać zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzenie Sądu I instancji, iż skarżący "nie korzystał z pomocy finansowej instytucji świadczących tego rodzaju pomoc, zatem nie wykorzystał możliwości i nie starał się o pozyskanie środków finansowych, które mogłyby poprawić jego sytuację finansową a tym samym umożliwić uiszczenie opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł." jest tym bardziej niedopuszczalne. To, że skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej nie stoi na przeszkodzie w przyznaniu mu pomocy państwa w innej formie, w tym przez przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie zostały przez Sąd I instancji podważone, na ich podstawie nie można zaś przyjąć, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w całości. Ponadto należy zwrócić uwagę, że doręczenie skarżącemu odpisu postanowienia, który nie był zgodny ze znajdującym się w aktach sprawy na karcie 66 oryginałem, słusznie spowodowało u skarżącego przeświadczenie, że jego sytuacja majątkowa została oceniona nierzetelnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w kolejnym postanowieniu w przedmiocie prawa pomocy - z dnia 18 lutego 2008 r. mało wnikliwie odniósł się do wskazywanej przez skarżącego sytuacji osobistej i materialnej, na co wskazuje lakoniczne uzasadnienie tego postanowienia. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji postanowienia.