II OZ 465/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 1577/14, odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. C. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] września 2014 r., znak [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania postanawia: oddalić zażalenie A. C. (dalej jako skarżący) w dniu [...] listopada 2014 r. wniósł skargę na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] września 2014 r. znak [...], w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie anulowania czynności materialno – technicznej zameldowania. Wezwany do uiszczenia wpisu od skargi złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach postanowieniem z dnia 26 lutego 2015 r. oddalił wniosek skarżącego. Skarżący wniósł sprzeciw, wnioskując dodatkowo o wyznaczenie mu pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu powtórzył swą argumentację z wniosku, stwierdzając dodatkowo, że nie ma możliwości opłacenia pełnomocnika z własnych środków. Postanowieniem z dnia 27 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 1577/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji przywołując podstawy prawne wskazujące zakres (art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.)) i zasady udzielenia prawa pomocy (art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a.) zauważył, że określenie zawarte w art. 246 § 1 P.p.s.a. "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wskazał, że na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd pierwszej instancji nie prowadzi postępowania dowodowego, lecz jedynie dokonuje oceny oświadczeń strony, uzupełnionych ewentualnie w trybie art. 255 P.p.s.a. Odnosząc się do poglądów orzecznictwa podkreślono, że niewykazanie niezbędnych danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. Sąd stwierdził, że przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie wszyscy podatnicy. W związku z tym instytucja ta powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., według którego to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W ocenie Sądu I instancji skarżący nie wykazał, nawet w drugim oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, by zachodziły okoliczności pozwalające uwzględnić jego wniosek. Podkreślił, że referendarz wzywał go do przedłożenia dodatkowych danych, niezbędnych do rozpoznania wniosku, skarżący jednak tego nie uczynił, choć przesłał odpowiedź do Sądu. Sąd uznał, że dane zawarte w formularzu nie zostały zatem przez skarżącego nawet uprawdopodobnione, a co za tym idzie, nie można było ich przyjmować bezkrytycznie za prawdziwe. Skarżący np. uchylił się od podania personaliów osób, na utrzymaniu których pozostaje, jak i uprawdopodobnienia zobowiązań, o których wspomina. W ocenie Sądu były to kwestie kluczowe dla rozstrzygnięcia jego wniosku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Domagając się przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie skarżący stwierdził, że Sąd w uzasadnieniu wskazał, że prawo pomocy przysługuje osobom, które są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku lub, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione całkowicie środków do życia. Wobec tego skarżący wywodzi, że na podstawie załączonych do wniosku dokumentów w sposób wyczerpujący przedstawił swój stan majątkowy jak również zobowiązania. Dokonał tego ze świadomością odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Stwierdził, że nie pozostaje na utrzymaniu żadnych osób. One jedynie pomagają mu przetrwać. Oświadczył, że nie jest uprawniony do podania ich personaliów. Ma prawo odmówić ich ujawnienia, co w jego ocenie nie jest przestępstwem. Nie ma też wpływu na przyznanie prawa pomocy. Uznał, że przyznanie prawa pomocy zależy od wykazania na urzędowym formularzu własnego stanu majątkowego nie zaś osób trzecich. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stosownie zaś do art. 252 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia bowiem sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W myśl art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając powyższe na uwadze należało uznać, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo ustalił, iż nie zostało wykazane przez skarżącego, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Również we wniesionym zażaleniu, skarżący nie wskazał na istnienie takich okoliczności, które pozwalałyby na skuteczne zakwestionowanie oceny dokonanej przez Sąd I instancji, co do jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Podstawowe przede wszystkim znaczenie ma to, iż skarżący pomimo precyzyjnie sformułowanego wezwania referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2015 r., wydanego w trybie art. 255 P.p.s.a. nie wykonał go w całości tj. nie wykazał jakie koszty utrzymania ponosi, czy to w związku z zajmowanym lokalem mieszkalnym, czy własnym utrzymaniem. Nie wykazał także, że ponosi koszty związane z zasądzonymi na rzecz jego dzieci alimentami, jak twierdził we wniosku. Nie przedstawił dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia objętego egzekucją komorniczą. Ze złożonych oświadczeń wiadomo jedynie, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Deklaruje, że ponosi koszty związane z ciążącym na nim obowiązku alimentacyjnym wobec córek S. C. i E. C. Posiada zadłużenie komornicze w wysokości 15 tysięcy złotych. NSA uważa, że o ile informacja do kogo należy zajmowany przez skarżącego lokal nie ma większego znaczenia dla sprawy, to wykazanie kosztów jakie są związane z utrzymaniem mieszkania i utrzymaniem skarżącego ma istotne znaczenie dla oceny sytuacji finansowej skarżącego pod kątem udzielenia prawa pomocy. Informacje takie pozwalają ustalić jakie zobowiązania związane z codziennym utrzymaniem ciążą na skarżącym co niewątpliwie wpływa na określenie jego sytuacji materialnej. W ocenie NSA skarżący opiera zasadność swojego wniosku jedynie na posiadaniu statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Okoliczność ta nie wyjaśnia do końca jego sytuacji majątkowej. Skarżący domagając się wsparcia z budżetu państwa, nie mając nic do ukrycia, powinien wskazać jakie koszty utrzymania rzeczywiście ponosi. Ewentualnie powinien wskazać kto mu pomaga i w jakiej wysokości pomoc tę otrzymuje. Przekazanie tych informacji uwiarygodniłoby skąpe oświadczenie zawarte we wniosku i dalszej korespondencji i dało podstawy do oceny rzeczywistej sytuacji skarżącego pod kątem przesłanek udzielenia prawa pomocy. Zatem wbrew temu co sądzi skarżący w zażaleniu przekazanie tych danych pomaga ustalić jego rzeczywisty stan majątkowy a to jest konieczną przesłanką udzielenia prawa pomocy. Skarżący uchylając się od tego obowiązku, niejako na własne życzenie, pozbawił się możliwości przyznania mu prawa pomocy. Sąd w istocie nie miał wiarygodnych podstaw by mu tej pomocy udzielić i wobec braku wystarczających danych prawidłowo uczynił orzekając odmownie. Należy wskazać, że wątpliwości Sądu I instancji powinna wzbudzić okoliczność, że raz skarżący wskazuje na posiadanie dwóch córek a później już tylko na jedną S. C. Podobnie należy ocenić oświadczenie co do posiadanego zadłużenia u komornika – we wniosku wskazał 15 tysięcy złotych by w kolejnym oświadczeniu za 3 miesiące wskazać na zadłużenie w kwocie 12 tysięcy złotych. Okoliczności te mogły rzutować na ocenę wiarygodności składanych oświadczeń. W związku z powyższym NSA stwierdza, że Sąd I instancji z braku dostatecznych danych uwiarygodniających rzeczywistą sytuację majątkową skarżącego postąpił prawidłowo odmawiając udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze wskazanych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., oddalił zażalenie.