II OZ 472/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 809/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 809/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, odmówił J. M. przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż postanowieniem z dnia 23 listopada 2009 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 50 zł, a w pozostałym zakresie oddalił wniosek. Wniosek skarżącej został uwzględniony z uwagi na fakt, iż skarżąca jest osoba samotną, w złym stanie zdrowia, utrzymującą się z renty rodzinnej w wysokości 1314 zł, a także zadłużona w banku i u osób trzecich, skarżąca po śmierci męża spłaca kredyt zaciągnięty przez zmarłego męża na budowę domu, który nie jest wykończony oraz pozostała z dwójką małoletnich dzieci na utrzymaniu. W piśmie procesowym z dnia 17 stycznia 2010 r. uczestnik postępowania Z. J. podniósł, iż dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy są w znacznej części nieprawdziwe. Wskazał iż dom, który wybudował zmarły mąż skarżącej – M. M. jest wykończony. Zwrócił uwagę, iż M. M. zmarł bezdzietnie, zatem skarżąca nie pozostała po jego śmierci z dwójką małoletnich dzieci na utrzymaniu. Nadto skarżąca odziedziczyła po mężu akcje Zakładu Energetycznego oraz działki budowlane. Na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010 r. skarżąca przyznała, że odziedziczyła po mężu akcje Zakładu Energetycznego oraz działki budowlane. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie cofnął skarżącej przyznane w dniu 23 listopada 2009 r. prawo pomocy. W ocenie Sądu, fakty przedstawione przez uczestnika postępowania w piśmie z dnia 17 stycznia 2010 r. odnoście sytuacji majątkowej skarżącej, potwierdzone przez samą skarżąca na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010 r., świadczą o dobrej sytuacji finansowej skarżącej, a tym samym o braku podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J. M., wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w całości. Podniosła, iż dom odziedziczony po mężu wykończony jest tylko częściowo oraz, że spłaca kredyt zaciągnięty przez zmarłego męża na wykończenie jego wykończenie. Wskazała, iż odziedziczyła jedynie udział w nieruchomości rolnej i nie użytkuje żadnej z nieruchomości z tego spadku. Nadto podniosła, że nie otrzymała żadnych pieniędzy z akcji, gdyż znajdują się one w depozycie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 marca 2010 r. oddalił zażalenie J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2010 r. J. M. w piśmie złożonym w dniu 29 marca 2010 r. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy przez zwolnienie z kosztów sądowych. Wskazała, że stan jej zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu w związku z urazem kręgosłupa jakiego doznała. Wzrosły jej wydatki na lekarstwa i zmuszona jest do korzystania z pomocy osoby trzeciej. Podniosła także, że udziela pomocy finansowej córce z trójka dzieci, cierpi na różne schorzenia, a ponadto utrzymuje się ze środków pomocy społecznej. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając zwolnienia od kosztów sądowych J. M. wskazał, że nowe okoliczności w sprawie podniesione przez skarżąca ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy to pogorszenie się jej stanu zdrowia i konieczność udzielania pomocy córce. Sąd podał, że skarżąca nie ma prawnego obowiązku wspierania finansowego dorosłej już córki, która posiada własną rodzinę. Ponadto jest spadkobierczynią działek budowlanych oraz kilkudziesięciu tysięcy akcji, których wartość nominalna wynosi 1 zł za każdą, stąd brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J. M. i wniosła o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wskazała, że udział w spadku wynosi jedynie 4/24, a przedmiotem spadku jest nieruchomość rolna w postaci gruntów rolnych i łąk o znikomej wartości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy. Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). W tym miejscu należy również wskazać, iż strona wystąpiła z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, który jest możliwy w przypadku zmiany okoliczności faktycznych sprawy, które dawałyby podstawę do zajęcia odmiennego stanowiska, aniżeli w prawomocnym postanowieniu Sądu pierwszej instancji o cofnięciu przyznania prawa pomocy z dnia 20 stycznia 2010 r. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji, odmawiając przyznania prawa pomocy ocenił okoliczności powołane przez stronę skarżącą, a w tym dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz okoliczności na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, z których wynika, że skarżąca oprócz majątku ujawnionego we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest współwłaścicielką działek oraz akcji Zakładu Energetycznego, odziedziczonych po zmarłym mężu. Informacje te zostały potwierdzone przez skarżącą na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji w dniu 20 stycznia 2010 r. Z akt sprawy wynika, że mąż skarżącej zmarł w 2001 r. (niekwestionowane pismo uczestnika postępowania z dnia 17 stycznia 2010 r. – k. 57 akt WSA). Z pisma samej skarżącej, z dnia 22 stycznia 2010 r. (k. 6 akt WSA) wynika także, iż: "(...)stwierdzenie praw do spadku po zmarłym mężu nastąpiło w 2007 r. (...) Spadkobiercami masy spadkowej jest objętych pięciu spadkobierców. Mój udział wynosi w tym 4/24". Na dowód tego skarżąca załącza wypis z rejestru gruntów z dnia 14 czerwca 2007 r. Twierdzi ona dalej, że: "(...)do dnia dzisiejszego nie przeprowadzono podziału spadku". Podkreślić należy iż, postanowienie o nabyciu spadku (które nie zostało przedstawione Sądowi I instancji i nie znajduje się w aktach sprawy) nie jest tożsame z przeprowadzeniem działu spadku. Określenie udziału w spadku zostaje dokonane z chwilą wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, nie oznacza jednak wskazania konkretnych działek gruntu, które przypadłyby J. M. Prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku stwarza bowiem domniemanie, że osoba w nim wymieniona jest rzeczywiście spadkobiercą. Natomiast legitymowanie się takim postanowieniem nie oznacza, że współspadkobierca jest automatycznie posiadaczem faktycznym nabytego udziału. Ponieważ jak wywiedziono wyżej, ani samo otwarcie spadku, ani stwierdzenie nabycia udziału w spadku nie oznacza nabycia własności wydzielonej części spadku, ani też nie jest równoznaczne z objęciem takiej części spadku w posiadanie, nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, iż okoliczności potwierdzone przez skarżącą nie dają podstaw do zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien, przed wydaniem postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy skarżącej, ustalić czy spadek, który zaważył na treści zaskarżonego orzeczenia znajduje się w faktycznym władaniu skarżącej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.