II OZ 491/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 stycznia 2026 r. sygn. akt II SA/Ke 590/25 odmawiające wstrzymania wykonania decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta Kielce z dnia 29 kwietnia 2025 r. znak PINB-S0.5160.22.2022.I w sprawie ze skargi P.K. na postanowienie Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kielcach z dnia 22 sierpnia 2025 r. znak WOA.7721.78.2025 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z 16 stycznia 2026 r. sygn. akt II SA/Ke 590/25 odmówił P.K. (dalej skarżąca) wstrzymania wykonania decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta Kielce (dalej PINB) z 29 kwietnia 2025 r. znak PINB-S0.5160.22.2022.I w sprawie z jej skargi na postanowienie Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kielcach (dalej WINB) z 22 sierpnia 2025 r. znak WOA.7721.78.2025 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji podniósł, że w niniejszej sprawie strona kwestionuje procesowe postanowienie organu o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, lecz wnioskuje o wstrzymania wykonania pierwszoinstancyjnej decyzji PINB z 29 kwietnia 2025 r., nakazującej skarżącej, jako inwestorce i właścicielce obiektu budowlanego, wykonanie rozbiórki konstrukcji dachu, ścian nadbudowy piętra, stropu nad parterem i ścian parteru zniszczonego, nieużytkowanego budynku mieszkalnego, który został nadbudowany, znajdującego się na działce numer ewid. [...] w obrębie 0025 przy ul. [...] w K., usytuowanego od strony ulicy [...]. W ocenie Sądu między powyższym sprawami nie zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa o charakterze materialnym, co wyklucza uznanie ich za prowadzone "w granicach tej samej sprawy" i uniemożliwia udzielenie wnioskowanej ochrony tymczasowej na podstawie art. 61 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej Ppsa). Sąd administracyjny kontrolując postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, może uchylić jedynie to procesowe rozstrzygnięcie, a nie samą decyzję PINB. Takie stanowisko wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. II GPS 2/22. Wobec powyższego brak było podstaw prawnych do wstrzymania wykonania nakazu rozbiórki. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie: 1) art. 61 § 3 Ppsa w zw. z art. 6 Ppsa oraz art. 135 Ppsa, poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na przyjęciu, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zainicjowanym skargą na postanowienie organu drugiej instancji o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie jest dopuszczalne wstrzymanie wykonania decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, 2) art. 61 § 3 Ppsa poprzez całkowite zbagatelizowanie i niewłaściwą ocenę przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania decyzji, a w szczególności przesłanki niebezpieczeństwa spowodowania trudnych do odwrócenia skutków oraz przesłanki niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody, podczas gdy strona skarżąca przedłożyła szczegółową argumentację wykazującą, że wykonanie decyzji PINB nakazującej rozbiórkę budynku mieszkalnego spowoduje skutki całkowicie nieodwracalne, gdyż po zburzeniu budynku nie będzie możliwe przywrócenie go do stanu poprzedniego, a wartość budynku oraz koszty jego ewentualnej odbudowy stanowią znaczną szkodę majątkową w rozumieniu art. 61 § 3 Ppsa, przekraczającą znacznie możliwości finansowe skarżącej, a charakter rozstrzygnięcia zawartego w decyzji PINB oraz fakt, że sprawa dotyczy nakazu rozbiórki obiektu budowlanego, jednoznacznie wskazuje na spełnienie obu przesłanek z art. 61 § 3 Ppsa, 3) art. 61 § 3 Ppsa w zw. z art. 134 § 1 Ppsa oraz art. 135 Ppsa poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że rozpoznając skargę na postanowienie organu drugiej instancji o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, sąd administracyjny nie może wstrzymać wykonania decyzji organu pierwszej instancji, gdyż w przypadku uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonego postanowienia organu drugiej instancji nadal pozostawałoby w obrocie postanowienie o wstrzymaniu wykonania decyzji organu pierwszej instancji, które to rozstrzygnięcie nie zostało zaskarżone, 4) art. 61 § 3 Ppsa poprzez całkowite pominięcie okoliczności faktycznych sprawy, a w szczególności faktu, że sprawa dotyczy nakazu rozbiórki budynku mieszkalnego stanowiącego własność skarżącej, który to budynek stanowi istotną wartość majątkową, a jego zniszczenie spowoduje nieodwracalne skutki nie tylko w wymiarze majątkowym, ale również osobistym, gdyż skarżąca utraci możliwość dysponowania swoją własnością oraz możliwość przeprowadzenia remontu i renowacji budynku, który skarżąca zamierza doprowadzić do stanu użyteczności, a zatem wykonanie decyzji o rozbiórce definitywnie przekreśli plany skarżącej związane z wykorzystaniem tego budynku. W odpowiedzi na zażalenie uczestnik postępowania M.J. wniósł o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 Ppsa po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Powyższa instytucja ma charakter wyjątkowy i stanowi odstępstwo od zasady, że wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Należy jednak podkreślić, że możliwość udzielenia ochrony tymczasowej jest ściśle skorelowana z granicami danej sprawy, w której wniesiono skargę. W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego jest postanowienie WINB w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji (PINB) nakazującej rozbiórkę nadbudowy piętra. Skarżąca domaga się przy tym wstrzymania wykonania samej decyzji merytorycznej o rozbiórce, a nie zaskarżonego postanowienia procesowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tak zarysowanym stanie faktycznym i prawnym, Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że kluczowe znaczenie ma uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 13 listopada 2023 r. sygn. akt II GPS 2/22. Uchwała ta, posiadająca moc wiążącą dla składów orzekających sądów administracyjnych na podstawie art. 269 § 1 Ppsa, jednoznacznie stwierdza, że w postępowaniu zainicjowanym skargą na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie jest dopuszczalne wstrzymanie wykonania decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Uzasadnieniem takiego stanowiska jest fakt, że zakres orzekania sądu przy rozpoznawaniu wniosku o ochronę tymczasową (wyrażony sformułowaniem "w granicach danej sprawy" w art. 61 § 3 Ppsa) nie może być szerszy niż granice orzekania sądu rozpoznającego samą skargę, wynikające z art. 134 i art. 135 Ppsa. Skarga na postanowienie o charakterze procesowym (odmowa przywrócenia terminu) wszczyna sprawę sądowoadministracyjną, która nie ma charakteru sprawy materialnoprawnej, lecz dotyczy wyłącznie norm postępowania. Sąd, kontrolując zgodność z prawem postanowienia o odmowie przywrócenia terminu, wypowiada się jedynie o dopuszczalności tego rozstrzygnięcia procesowego, nie wchodząc w ocenę merytoryczną decyzji rozbiórkowej. Ewentualne uwzględnienie skargi skutkowałoby zatem uchyleniem zaskarżonego postanowienia, co umożliwiłoby organowi II instancji merytoryczne rozpoznanie odwołania, jednak sąd w tym konkretnym postępowaniu nie mógłby na podstawie art. 135 Ppsa uchylić decyzji organu I instancji. Skoro sąd nie posiada kompetencji do uchylenia danego aktu w wyroku kończącym postępowanie w tej konkretnej sprawie, to tym samym nie może również wstrzymać jego wykonania. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do sytuacji, w której mimo uchylenia aktu procesowego, w obrocie prawnym nadal pozostawałoby postanowienie o wstrzymaniu wykonania decyzji, której sąd w danym procesie nie mógł merytorycznie kontrolować. W tym stanie rzeczy, opierając się na wiążącej wykładni zawartej w uchwale II GPS 2/22, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji organu I instancji wykracza poza granice wniesionej skargi i jako taki nie może zostać uwzględniony, o czym prawidłowo orzekł Sąd Wojewódzki. Wobec powyższego, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił.