II OZ 496/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 477/14 oddalające wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi J.S. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] stycznia 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny w celu przymuszenia postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 477/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek J.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi J.S. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] stycznia 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny w celu przymuszenia. W uzasadnieniu WSA w Krakowie podał, że uznając złożone w zakresie PPF oświadczenie za niewystarczające dla oceny aktualnej sytuacji majątkowej J.S., na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wezwał skarżącego do podania dodatkowych informacji. W ocenie Sądu I instancji udzielona odpowiedź była nierzetelna i nie pozwalała na ustalenie rzeczywistej kondycji majątkowej skarżącego. Sąd wskazał, że z uzyskanych danych wynika, że skarżący nie posiada żadnego majątku, jedyny dochód stanowi renta, z której po potrąceniach komorniczych i raty kredytu pozostaje kwota 800 zł. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim z R.S., posiada z żoną umowę o rozdzielności majątkowej. Z informacji udzielonych przez skarżącego nie wynika, aby małżonkowie byli rozwiedzieni lub w separacji, natomiast skarżący deklaruje, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z małżonką, nie posiada wiedzy gdzie ona mieszka. Sam jest osobą bezdomną - "kloszardem". Na wezwanie o podanie adresu zameldowania i ewentualnej daty wymeldowania skarżący podaje nowy adres, nie ujawniony w postępowaniu administracyjnym i sądowym, nie wskazuje przy tym czyją własność stanowi nieruchomość oraz od kiedy nie przebywa faktycznie pod tym adresem. WSA w Krakowie wskazał, iż ustalił na podstawie analizy akt sprawy, że skarżący na mocy decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Zakopanem z [...] listopada 2004 r. został zobowiązany do rozbiórki rozbudowanej części budynku mieszkalnego (przyziemia, parteru i trzech kondygnacji w kubaturze dachu) na działce nr [...] obr. [...] poł. w Zakopanem przy ul. W. wykonanej bez wymaganego pozwolenia na budowę. Powyższa decyzja stała się ostateczna i wobec nie wykonania obowiązku, na skarżącego została nałożona grzywna w celu przymuszenia, której umorzenia obecnie skarżący się domaga. Z uzasadnienia ww. decyzji wynika, że skarżący J.S. został uznany za inwestora z uwagi na sprawowany nadzór nad pracownikami prowadzącymi roboty budowlane. Zdaniem organu, skarżący utrudniał prowadzenie postępowania wyjaśniającego odmawiając wpuszczenia inwestorów na teren nieruchomości oraz nie stosując się do innych wezwań. Właścicielka nieruchomości- córka J.S. – N.O. nie stawiła się na wezwanie organu. W dacie wydania decyzji skarżący miał miejsce zamieszkania pod adresem: ul. T. w Bukowinie Tatrzańskiej. W w/w budynku, co do którego orzeczono nakaz rozbiórki prowadzona jest działalność gospodarcza w postaci świadczenia usług hotelarskich - "wynajem pokoi i apartamentów "[...]". Z pisma Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej w Krakowie z 19 lutego 2013 r., znajdującego się na k 22 akt administracyjnych, wynika, że w styczniu 2013 r. w ww. obiekcie znajdowali się goście hotelowi. Powyższe znajduje potwierdzenie na stronach internetowych, gdzie reklamowany jest wynajem pokoi i apartamentów. Jako właściciel willi [...] ujawniony jest skarżący J.S. Ponadto na podstawie ogólnodostępnych ogłoszeń w Internecie sąd ustalił, że żona skarżącego – R.S. również oferuje usługi w postaci wynajmu pokoi pod adresem ul. T. w Bukowinie Tatrzańskiej. W związku z powyższym, Sąd I instancji zwrócił się do skarżącego o wyjaśnienie, czy w dalszym ciągu prowadzona jest działalność w postaci wynajmu pokoi w budynkach przy ul. W. w Zakopanem i ul. T. w Bukowinie i jeżeli tak to do kogo trafia otrzymywany z tego tytułu dochód; ewentualnie wskazanie daty zaprzestania wynajmu, oraz wyjaśnienia dlaczego we wszystkich ogłoszeniach zamieszczonych w Internecie wskazuje się, że działalność w postaci wynajmu pokoi i apartamentów "[...]" (ul. W. w Zakopanem) prowadzi skarżący mimo, że - jak wynika ze składanych oświadczeń - nie jest właścicielem nieruchomości i nie mieszka pod tym adresem. Sąd wskazał, że skarżący nie wyjaśnił wątpliwości sądu w tym zakresie. Oświadczył jedynie, że nie prowadzi żadnej działalności od 1999 r. i nie wie do kogo trafia dochód z tytułu wynajmu. Sądu I instancji ocenił, że twierdzenie skarżącego jest niewiarygodne, gdyż nie do pogodzenia jest z jednej strony informacja, że skarżący nie prowadzi żadnej działalności od 1999 r., a z drugiej jego aktywny udział w 2004 r. w realizacji inwestycji polegającej na rozbudowie budynku przy ul. W. Sąd podał, że celem zweryfikowania stanu własności nieruchomości stanowiących prawdopodobnie własność małżonki skarżącego (przy ul. T. w Bukowinie Tatrzańskiej) oraz córki skarżącego N.O. (ul. W. w Zakopanem) oraz ustalenia ewentualnych przekształceń własnościowych mających miejsce w przeszłości (ustalenie, czy skarżący był właścicielem ww. nieruchomości) sąd wezwał skarżącego o podanie numerów ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości. Skarżący podał niepełne bądź nieprawidłowe dane w powyższym zakresie. Sąd I instancji uznał wobec powyższych okoliczności złożone oświadczenie za mało miarodajne dla ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. W zażaleniu J.S.wskazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazał, że informacje, które podaje są rzetelne a kondycję majątkową określają dokumenty. Jego jedyny dochód stanowi renta w wysokości 800 zł netto. Z renty potrącana jest miesięcznie kwota 513 zł z tytułu zajęcia komorniczego oraz rata kredytu. Zaciągnięty kredyt w kwocie 29.879,97 zł przeznaczony został na leczenie chorób. Podał, że nie prowadzi żadnej działalności. Nie korzysta też z pomocy opieki społecznej. Podał, że nie może się posługiwać numerami ksiąg wieczystych, gdyż są nieaktualne i dotyczą innych osób. W kwestii zameldowania wyjaśnił, że od 2008 r. jest zameldowany pod adresem M. ale nie wie czyją własnością jest aktualnie ten budynek, gdyż nie zamieszkuje pod tym adresem od 7 lat z powodu braku środków na opłaty. Zameldowanie zaś do dziś nie zostało zmienione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.). Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7.2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex nr 75481). W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku J.S.przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych. Art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swych praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i winno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, zatem Sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Jeżeli oświadczenie złożone przez wnioskodawcę okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawidłowo zbadał przesłanki warunkujące przyznanie J.S. prawa pomocy. Sąd I instancji zasadnie uznając, że dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżącego są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wezwał skarżącego - zarządzeniem z dnia 10 marca 2015 r. - do uzupełnienia tego wniosku poprzez podanie m.in. numerów ksiąg wieczystych prowadzonych dla określonych w wezwaniu nieruchomości. Z powodu podania niepełnych danych w tym zakresie, czy też pomyłki w numerach, dostęp do ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości, ujawnionych w internetowej Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych był niemożliwy. W odpowiedzi zaś na zawarte również w powyższym zarządzeniu pytania dotyczące działalności prowadzonej w nieruchomościach w Zakopanem (przy ul. W) i Bukowinie (ul. T.) skarżący oświadczył, że nie prowadzi żadnej działalności od 1999 r. i nie wie do kogo trafia dochód z tytułu wynajmu. Niewątpliwie odpowiedź o takiej treści uznać należy za niewiarygodną ze względu na to, że z jednej strony skarżący zadeklarował, że nie prowadzi żadnej działalności od 1999 r., a z drugiej strony zaś z akt niniejszej sprawy można wyczytać jego aktywny udział w 2004 r. w realizacji inwestycji polegającej na rozbudowie budynku przy ul. Wincenta Pola 4a w Zakopanem i reklamowanie pod własnym nazwiskiem wynajmu pokoi pod tym adresem. Biorąc natomiast pod uwagę doświadczenie życiowe, z zestawienia powyższych informacji wyłania się sprzeczność. Celem wystosowania przez Sąd powyższego zarządzenia było uzyskanie informacji o rzeczywistym stanie majątkowym i rodzinnym wnioskodawcy. Odpowiedź zaś na zawarte tamże wezwanie umożliwiłoby dokonanie oceny, czy spełnione są przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym - w świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - tj., czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższych okoliczności uznać jednak należy, że skarżący nie współpracował należycie z Sądem w dokumentowaniu swej sytuacji materialnej a z tego powodu wyłączona została możliwość pełnego zbadania jego rzeczywistych możliwości finansowych. Uchylenie się przez stronę, na której ciążył obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy od przedstawienia na wezwanie Sądu określonych dokumentów i oświadczeń, powoduje że strona winna się liczyć się z tym, że Sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku. J.S., pomimo wezwania, nie odpowiedział wyczerpująco i wiarygodnie na wszystkie pytania Sądu I instancji, czym zaś mógłby uprawdopodobnić spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W takim stanie rzeczy uznać należy, że zaskarżone postanowienie Sądu I instancji jest prawidłowe. Powyższej oceny nie zmienia argumentacja zażalenia, która w zasadzie stanowi przytoczenie okoliczności, które były znane Sądowi I instancji. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił oddalić zażalenie.