II OZ 500/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 156/13 zwalniające skarżącego od wpisu od skargi oraz oddalające wniosek w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi K. C. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zmiany sposobu użytkowania części obiektu budowlanego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 156/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu wniosku K. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zwolnił skarżącego od wpisu od skargi oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 5 lutego 2013 r. K. C. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł w związku ze złożoną przez niego skargą na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...]. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że nie jest w stanie wygospodarować wymaganej kwoty bez uszczerbku "na zdrowiu czy też życiu". Uzasadniając wniosek podał, że jest rencistą, któremu przyznano drugą grupę inwalidztwa (niepełnosprawność stopnia umiarkowanego), a stan jego zdrowia pogarsza się. Wskazał również, że w celu wyremontowania domu, w którym zamieszkuje wspólnie z małżonką, zaciągnęli oni kredyt hipoteczny na 20 lat, a dodatkowym stałym wydatkiem są alimenty płacone na rzecz pierwszej żony. Dodatkowo we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF wskazano, że dochód prowadzonego przez skarżącego wraz z małżonką gospodarstwa domowego jest stały i wynosi około [...] zł miesięcznie, wymieniono również wydatki związane z utrzymaniem tego gospodarstwa. Dalej skarżący podał wysokość kwot przeznaczanych miesięcznie na spłatę zobowiązań z tytułu zaciągniętych zobowiązań w instytucjach bankowych. Ponadto oświadczył, że jest współwłaścicielem nieruchomości składającej się z domu o powierzchni [...] m2 oraz działki o powierzchni [...] m2 oraz że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, jak również przedmiotów, których wartość przekraczałaby trzy tysiące euro. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego K. C. nadesłał dokumenty poświadczające wysokość uzyskiwanych przez niego i małżonkę dochodów, harmonogram spłat rat dotyczących kredytu i pożyczki, w tym kredytu hipotecznego, a także kopie dokumentów dotyczących opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz szamba, składek na ubezpieczenie oraz podatku od nieruchomości. Dodatkowo przedstawiono rachunki za zakupione leki oraz za leczenie stomatologiczne. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego z części wpisu od skargi przekraczającej kwotę 200 zł, w pozostałym zaś zakresie oddalił wniosek. W piśmie z dnia 16 kwietnia 2013 r. K. C. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia zwracając się z prośbą o całkowite zwolnienie od wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przypomniał, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Przechodząc do merytorycznego rozpatrzenia wniosku K. C. Sąd uznał, że zasługuje on na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej zwolnienia od wpisu od skargi. Skarżący wraz z małżonką uzyskuje dochód w stałej wysokości około [...] zł, wykazane wydatki natomiast, związane z utrzymaniem się i przeliczone na okres jednego miesiąca, wynoszą około [...] zł miesięcznie, przy czym Sąd zaliczył do nich również ratę kredytu hipotecznego, który został przeznaczony zgodnie z przedstawioną kopią umowy kredytu na modernizację domu mieszkalnego, co w przypadku budynku z lat 40 ubiegłego wieku jest uzasadnione. Do zestawienia niezbędnych wydatków Sąd nie zaliczył natomiast kwot związanych ze spłatą zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki, podnosząc, że zobowiązania prywatnoprawne nie mają pierwszeństwa przed daniną o charakterze publicznym. Z przedstawionych dokumentów nie wynika zatem - zdaniem Sądu - żeby skarżący nie był w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu swoim i swojej rodziny, a spełnienie tej przesłanki jest niezbędne dla uzyskania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Oceniając wniosek Sąd wziął jednak pod uwagę fakt, że zapłata jednorazowo w miesiącu styczniu i lutym 2013 r. kwot związanych z ratą ubezpieczenia budynku mieszkalnego i kosztami leczenia stomatologicznego, które to wydatki Sąd uznał za konieczne, mogła wpłynąć negatywnie na obecną sytuację finansową skarżącego, a w konsekwencji uiszczenie wpisu stanowiłoby nadmierne obciążenie dla gospodarstwa domowego K. C.. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł K. C.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy. W myśl art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.); dalej p.p.s.a, obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Zgodnie zaś z treścią 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazać ponadto trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie z tego obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, iż obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dopiero gdy środki, którymi dysponuje wnioskodawca, okażą się niewystarczające, można wystąpić o przyznanie prawa pomocy (zob. np. postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Mając na uwadze powyższe rozważania, uznać należy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, iż wniosek skarżącego o zwolnienie z kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej zwolnienia od wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Zestawienie uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę miesięcznych dochodów (ok. [...]zł) oraz wydatków (ok. [...] zł) na dzień orzekania przez Sąd pierwszej instancji nie dawało bowiem podstaw do przyjęcia, że nie będzie on w stanie ponieść ewentualnych pozostałych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając możliwości wnioskodawcy partycypacji w kosztach postępowania, Sąd słusznie wziął pod uwagę fakt, że udokumentowane wydatki w miesiącu styczniu i lutym, tj. leczenie stomatologiczne ([...] zł) oraz rata ubezpieczenia mieszkania ([...] zł) mogły negatywnie wpłynąć na płynność finansową skarżącego w tym okresie, a w konsekwencji mógł on mieć problemy ze zgromadzeniem środków na opłacenie wpisu od skargi. Dodatkowo podnieść należy, że Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje oceny stanu faktycznego istniejącego w dacie orzekania przez Sąd pierwszej instancji, zatem na tym etapie postępowania dołączone do zażalenia faktury dokumentujące dodatkowe wydatki strony nie mogły być przedmiotem badania przez ten Sąd. Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż strona w każdym czasie może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.