II OZ 516/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. K. – J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1753/11 oddalającego wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. – J., A. K. – J., M. K. – J., J. K. - J., Z. K. – J., A. K. – J. i W. K. na uchwałę Rady Gminy K. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchwalenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy K. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać Z. K. – J. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1753/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek Z. K. – J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. – J., A. K. – J., M. K. – J., J. K. – J., Z. K. – J., A. K. – J. i W. K. na uchwałę Rady Gminy K. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchwalenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy K. Sąd wskazał, że w skardze na w/w uchwałę Z. K. – J. zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, że Z. K. – J. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnych dochodów. W skład majątku skarżącej wchodzi dom mieszkalny z 1928 roku o powierzchni 150 m² oraz nieruchomość rolna o areale ponad 2 ha. Wnioskodawczyni nie dysponuje cennymi przedmiotami, ani oszczędnościami. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, że 35 lat przepracowała w Sądzie [...] w Z. W dniu 16 kwietnia 2010 r. zostało jej wręczone wypowiedzenie umowy o pracę. Od 19 kwietnia 2010 r. do 31 lipca 2010 r. wykorzystała zaległy urlop, zaś od września 2010 r. do września 2011 r. przebywała na bezrobociu pobierając zasiłek dla bezrobotnych. Obecnie w dalszym ciągu jest osobą bezrobotną, lecz nie pobiera już zasiłku. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności. Do roku 2009 spłacała zaciągnięty kredyt. Gospodarstwo rolne nie spełnia wymogów unijnych, dlatego nie korzysta ona z dopłat. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o uzupełnienie swojego wniosku Z. K. – J. oświadczyła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada maszyn rolniczych, ani samochodów. Nie osiąga dochodów z posiadanego gruntu rolnego, ani z wynajmu. Posiada stary dom, który wymaga remontu. Skarżąca obecnie nie pracuje, jest na bezrobociu. Żyje bardzo skromnie. Za telefon płaci 44 zł, za prąd ok. 30 zł. Opał w postaci drewna ma z własnego lasu. Nie posiada żadnych oszczędności. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2012 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie to doręczono skarżącej w dniu 15 marca 2012 r. W dniu 22 marca 2012 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazała, że od 2 lat nie pracuje i jest byłym pracownikiem Sądu [...] w Z., skąd została zwolniona po latach pracy. Nadto podała, że w sprawie II SA/Kr 1106/10 została zwolniona od kosztów sądowych, a jej sytuacja materialna nie uległa zmianie od tamtej pory. Do sprzeciwu dołączyła kserokopię monitu z firmy windykacyjnej na kwotę 172,48 zł za niezapłacone rachunki na rzecz Telekomunikacji Polskiej S.A. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącej nie została udokumentowana, a złożone przez nią oświadczenia o jej stanie majątkowym i sytuacji finansowej są niewiarygodne wobec ich niepełności. Z oświadczenia skarżącej wynika bowiem, że nie ma w obecnej sytuacji żadnych dochodów, co jest nieprawdopodobne w sytuacji, gdy sama się utrzymuje. Skarżąca nie wskazała ani na pobieranie zasiłków z pomocy społecznej, ani nawet na ewentualną pomoc materialną rodziny, co w jej sytuacji braku dochodów, jest prawdopodobne. Obecnie skarżąca oświadczyła, że nie pobiera już zasiłku dla bezrobotnych, zatem jej sytuacja uległa pogorszeniu w stosunku do stanu branego pod uwagę w powyższej sprawie. Jednakże jak wskazano powyżej Sąd nie dał wiary oświadczeniu skarżącej co do jego prawdziwości w całości z podanych wyżej przyczyn. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarżąca nie uwiarygodniła w sposób wystarczający, że wypełnia przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej p.p.s.a., warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, mimo że to ją obciążał ciężar dowodu w tej kwestii. Złożone przez skarżącą oświadczenie co do stanu majątkowego – mimo świadomości skarżącej o konieczności jego uzupełnienia - jest niepełne, brak w nim danych dotyczących zarówno źródła, jak i wysokości uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków. Okoliczności te Sąd wziął pod uwagę dokonując oceny, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku we własnym koniecznym utrzymaniu i doszedł do wniosku, że wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych nie może być uwzględniony. Sąd zwrócił uwagę, że nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy strona do tego zobowiązana nie podaje rzetelnych danych umożliwiających pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 1 i 2 , art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, dołączając rozliczenie podatkowe za rok 2011, z którego wynika, że skarżąca osiągnęła dochód w wysokości 6614,00 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powyższego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Stosownie zaś do art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia bowiem sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż stwierdził, że nie uwiarygodniła ona, że wypełnia przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu I instancji złożone przez skarżącą oświadczenie co do stanu majątkowego jest niepełne, brak w nim danych dotyczących zarówno źródła, jak i wysokości uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji, że złożone przez skarżącą oświadczenia o jej stanie majątkowym i sytuacji finansowej są niewiarygodne wobec ich niepełności. Z oświadczeń skarżącej wynika bowiem, że nie uzyskuje obecnie żadnych dochodów, nie posiada żadnych oszczędności, jej gospodarstwo rolne nie spełnia wymogów unijnych, zatem nie otrzymuje także dopłat. Od września 2010 r. do września 2011 r. skarżąca pobierała zasiłek dla bezrobotnych, obecnie pozostaje bez pracy nie pobierając zasiłku. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków wniosku skarżąca wskazała, że gospodarstwo prowadzi samodzielnie, nie posiada maszyn rolniczych ani samochodów, nie osiąga dochodów z tytułu wynajmu, rachunki za telefon wynoszą 44 zł, a za prąd ok. 30 zł. Drewno na opał posiada z własnego lasu. O trudnej sytuacji skarżącej świadczą też przedstawione przez nią wezwania do uregulowania należności za usługi telekomunikacyjne i energię elektryczną, wynoszące odpowiednio: 172, 48 zł i 118,41 zł. Dokumenty te są dowodem na to, że skarżąca nie jest w stanie na bieżąco spłacać zaległych wierzytelności. W ocenie NSA, powyższe okoliczności wskazują, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez poniesienia uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z konieczności ponoszenia kosztów sądowych. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.