II OZ 528/16

Dnia 24 maja 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Wr 143/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. na uchwałę Rady Miejskiej w J. z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu położonego w obrębie [...] gmina J. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2016 r. sygn. II SA/Wr 143/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi J. K. na uchwałę Rady Miejskiej w J. z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu położonego w obrębie [...] gmina J. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że nie mógł prawidłowo ocenić sytuacji finansowej wnioskodawcy wskutek nieudzielenia przez niego szczegółowych informacji odnośnie do swojego stanu majątkowego. Sąd zauważył, że wnioskodawca, w odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych wyjaśnień, wskazał, że nie ma zgody od byłej żony na podanie danych dotyczących toczącego się postępowania działowego oraz że druga żona wnioskodawcy J. K. nie wyraża zgody na podanie jej dochodów, majątku oraz innych danych. Sąd I instancji podkreślił, iż skarżący nie podał w formularzu żadnych danych mogących ocenić jego rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze, ale również nie nadesłał żadnych dokumentów. Złożone przez skarżącego oświadczenia okazały się niewystarczające dla ustalenia jego faktycznych możliwości finansowych, co prowadziło do oddalenia wniosku, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. K., wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy, ewentualnie uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarżący zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sprawie i odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Trzeba mieć przy tym na względzie, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje go do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Należy również wskazać, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W niniejszym postępowaniu Sąd I instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. i wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Wezwany nie uczynił jednak zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawił wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). W ocenie NSA skarżący nie może się też powoływać - jak uczynił to w piśmie z 6 kwietnia 2016 r. - na brak zgody jego byłej żony na ujawnienie informacji o przedmiotach wchodzących w skład majątku wspólnego i postępowaniu o jego podział oraz na brak zgody obecnej żony na udzielenie informacji o jej dochodach. Przedmioty wchodzące w skład majątku wspólnego zgromadzonego przez skarżącego wraz z byłą żoną stanowią obecnie także część jego majątku i mają znaczenie dla oceny jego stanu majątkowego, tak samo jak postępowanie w sprawie podziału tego majątku. Natomiast dochody obecnej żony, którą skarżący wskazuje jako członka rodziny pozostającego we wspólnym z nim gospodarstwie, też mają znaczenie dla oceny jego sytuacji majątkowej. W związku z powyższym należało uznać, że wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i z tego powodu, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił je.