II OZ 546/14

Dnia 5 czerwca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. K. i E. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 118/13 o odmowie sporządzenia uzasadnienia w sprawie ze skargi H. K. i E. G. na uchwałę Rady [...] z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 118/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił H. K. i E. G. sporządzenia uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 118/13, oddalającego wniosek o uzupełnienie wyroku tego Sądu z dnia 19 listopada 2013 r. w sprawie ze skargi H. K. i E. G. na uchwałę Rady [...] z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...]. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wprawdzie wyrokiem oddalił wniosek o uzupełnienie wyroku, zamiast uczynić to w prawidłowej formie postanowienia, jednakże forma tegoż orzeczenia nie ma wpływu ani na treść rozstrzygnięcia, ani na zaskarżalność takiego orzeczenia, bowiem na orzeczenie oddalające wniosek o uzupełnienie wyroku ustawodawca nie przewidział możliwości wniesienia środka odwoławczego, a rozstrzygające znaczenie dla kwestii zaskarżalności takiego orzeczenia ma treść art. 173 § 1 i art. 194 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". W ocenie Sądu, od omawianego postanowienia oddalającego wniosek o uzupełnienie wyroku nie przysługuje skarga kasacyjna, bowiem postanowienie takie nie ma charakteru orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, gdyż nie rozstrzyga o sprawie jako o całości, lecz odnosi się do pewnej kwestii incydentalnej jaką stanowi możliwość uzupełnienia orzeczenia. Ustawodawca również nie wprowadził możliwości wniesienia zażalenia od takiego postanowienia, co oznacza, że postanowienie oddalające wniosek o uzupełnienie wyroku ma charakter niezaskarżalny, w konsekwencji zaś, jeśli zostanie ogłoszone na rozprawie, nie podlega ono uzasadnieniu, stosownie do treści art. 163 § 1 p.p.s.a., w świetle którego postanowienia ogłoszone na rozprawie sąd uzasadnia, gdy podlegają one zaskarżeniu. Zatem Sąd nie ma obowiązku sporządzenia uzasadnienia postanowienia oddalającego wniosek o uzupełnienie wyroku, ponieważ nie podlega ono zaskarżeniu (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, wyd. 4, str. 727; oraz postanowienia NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., II OZ 537/09, LEX nr 563597, i z dnia 18 grudnia 2013 r., II FZ 1244/13, LEX nr 1404564). Zażalenie na ww. postanowienie wniosły H. K. i E. G., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 118/13. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 168 § 1 w związku z art. 173 § 1 p.p.s.a. przez przyjęcie, że wyrok Sądu I instancji jest prawomocny, podczas, gdy od wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego; - art. 173 § 1 p.p.s.a. przez uznanie, że od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jako wyroku Sądu I instancji, nie przysługuje środek odwoławczy w postaci skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, podczas, gdy od każdego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego przysługuje skarga kasacyjna; - art. 141 § 2 p.p.s.a. przez odmowę sporządzenia uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2014 r., podczas, gdy Sąd I instancji winien obligatoryjnie sporządzić uzasadnienie wyroku, wówczas, gdy skarżące w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku zgłosiły wniosek o uzasadnienie wyroku; - art. 141 § 3 p.p.s.a. przez odmowę sporządzenia uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2014 roku, podczas, gdy postanowienie o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku Sąd może wydać wyłącznie wówczas, gdy: (i) wniosek został wniesiony z uchybieniem terminu, (ii) strona żąda uzasadnienia wyroku, którego się nie uzasadnia na mocy przepisów szczególnych, (iii) wniosek jest przedwczesny, jednakże żadna z ww. przesłanek w niniejszej sprawie nie miała miejsca; - art. 142 § 2 p.p.s.a. przez brak doręczenia skarżącym odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem; - art. 144 p.p.s.a. przez odmowę sporządzenia uzasadnienia wyroku; - art. 157 § 3 p.p.s.a. przez jego błędną wykładnię, skutkującą błędnym uznaniem, że oddalenie wniosku o uzupełnienie wyroku, zgodnie z literalnym brzmieniem ustawy, przybierać powinno formę postanowienia, podczas, gdy ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wyklucza (nie wyłącza) wydania orzeczenia oddalającego wniosek o uzupełnienie wyroku w formie wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty postawione w zażaleniu nie uwzględniają podstawowych realiów wynikających z ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ jej przepisy nie przewidują żadnej dowolności dla formy wydawanych przez Sądy Administracyjne orzeczeń, w tym orzeczenia o odmowie uzupełnienia wyroku. Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 132 p.p.s.a. sąd rozstrzyga sprawę wyrokiem. Wynika z tego, że merytoryczne rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, o jakich mowa w art. 145-152, art. 154 oraz art. 157 § 3 p.p.s.a., zapadają w formie wyroku. Na uwagę zasługuje, że art. 157 § 3 p.p.s.a. tylko potwierdza tą zasadę, ponieważ rozstrzygnięcie o uzupełnieniu wyroku ze swej istoty, poza kwestią uzupełnienia kosztów, wiąże się z uzupełnieniem rozstrzygnięcia związanego z meritum sprawy. Takie też żądanie zostało zawarte we wniosku strony skarżącej o uzupełnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 118/13, który zdaniem strony swoim rozstrzygnięciem nie orzekł o całości skargi. W przypadku uwzględnienia tego wniosku przez Sąd, stosownie do treści art. 157 § 3 p.p.s.a., orzeczenie zapadłoby w formie wyroku. W tym miejscu na uwagę zasługuje, że art. 157 p.p.s.a. dotyczący kwestii uzupełnienia wyroku nie wskazuje formy orzeczenia o odmowie uzupełnienia wyroku, które nie powoduje ingerencji w zapadłe już merytoryczne orzeczenie sądu. Wypowiada się tylko co do formy orzeczenia uzupełniającego wyrok. Nie oznacza to, że przepisy p.p.s.a. nie precyzują formy orzeczenia o odmowie uzupełnienia wyroku, ponieważ zgodnie z art. 160 tej ustawy, jeżeli ustawa niniejsza nie przewiduje wydania wyroku, sąd wydaje orzeczenie w formie postanowienia. Nie ulega wątpliwości, że przepisy p.p.s.a. nie pozostawiają żadnej dowolności co do formy zapadłych orzeczeń, w tym orzeczenia o odmowie uzupełnienia wyroku, które na podstawie art. 160 p.p.s.a. powinno zapaść w formie postanowienia. Skoro niewątpliwie orzeczenie o odmowie uzupełnienia wyroku powinno zapaść w formie postanowienia, należy wyjaśnić w okolicznościach niniejszej sprawy, czy o prawie wniesienia środka odwoławczego decyduje przedmiot rozstrzygnięcia, czy też forma nadana orzeczeniu przez sąd. Za przyjęciem drugiej możliwości mógłby przemawiać interes strony w sytuacji gdy strona zostałaby pouczona o sposobie zaskarżenia orzeczenia obarczonego błędną formą, co z kolei miałoby wpływ na nieobjęcie kwestii wynikającej z wniosku o uzupełnienie wyroku w skardze kasacyjnej od tego wyroku. Takie okoliczności jednak w niniejszej sprawie nie zaistniały, ponieważ strona nie została pouczona o środku zaskarżenia orzeczenia obarczonego błędną formą, natomiast kwestia związana z niewypowiedzeniem się przez Sąd I instancji o całości skargi została zawarta w skardze kasacyjnej od wyroku z dnia 19 listopada 2013 r., rozstrzygającego sprawę co do istoty. Poza tym, konieczność ochrony interesu strony i tak nie może przesłaniać racji przemawiających za trafnością tezy, że o rodzaju środka odwoławczego lub jego braku decyduje przedmiot rozstrzygnięcia. Wynika to z tego, że o formie w jakiej zapadają orzeczenia decydują wyłącznie przepisy p.p.s.a. – wyrokiem jest orzeczenia rozstrzygające o istocie sprawy. W tym zakresie nie ma żadnej dowolności. Oznacza to, że wydanie orzeczenia w innej formie niż przewiduje to ustawa jest wadą postępowania. Taka wada postępowania nie może mieć z kolei wpływu na dalszy sposób procedowania, w tym wywołać skutku w postaci uznania, że orzeczenie o odmowie uzasadnienia wyroku w tej konkretnej sprawie ma formę wyroku, a więc przysługuje od niego skarga kasacyjna. To ustawa określa istotę wyroku, a nadanie przez sąd rozstrzygnięciu wadliwej formy nie może podważyć tej zasady. Dlatego też orzeczenie rozstrzygające o kwestiach natury proceduralnej (odmowa uzupełnienia wyroku) pozostaje w rzeczywistości postanowieniem, chociażby sąd nazwał je wyrokiem (por. uchwała połączonych izb Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1972 r., sygn. akt CZP 27/71, publ. OSNC 1973/1/1, LEX nr 1441). Strona skarżąca powinna mieć na względzie, że z określoną formą orzeczenia i jego rozstrzygnięciem związane jest również to jaki konkretnie środek zaskarżenia przysługuje, ewentualnie czy w ogóle przysługuje jakikolwiek środek zaskarżenia. I w tym zakresie ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje żadnej dowolności, ponieważ od wyroków przysługuje skarga kasacyjna, a od postanowień przysługuje zażalenie w przypadkach przewidzianych w ustawie. Błędna forma orzeczenia jako wada postępowania nie może mieć zatem wpływu na to jaki środek zaskarżenia przysługuje na orzeczenie obarczone taką wadą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zapadłe w niniejszej sprawie orzeczenie o odmowie uzupełnienia wyroku jest w istocie postanowieniem, od którego obowiązujące przepisy ustawy nie przewidują wniesienia jakiegokolwiek środka zaskarżenia. Sąd I instancji zasadnie zatem stwierdził, że wprawdzie wyrokiem oddalił wniosek o uzupełnienie wyroku, zamiast uczynić to w prawidłowej formie postanowienia, jednakże forma tegoż orzeczenia nie ma wpływu ani na treść rozstrzygnięcia, ani na zaskarżalność takiego orzeczenia, bowiem na orzeczenie oddalające wniosek o uzupełnienie wyroku ustawodawca nie przewidział możliwości wniesienia środka odwoławczego, a rozstrzygające znaczenie dla kwestii zaskarżalności takiego orzeczenia ma treść art. 173 § 1 i art. 194 § 1 p.p.s.a. Skoro odmowa uzupełnienia wyroku jest postanowieniem, od którego nie przysługuje środek zaskarżenia, to stosownie do treści art. 163 § 1 p.p.s.a., takie postanowienie wydane na rozprawie nie podlega uzasadnieniu przez sąd. Podsumowując, wskazania wymaga, że nie do przyjęcia byłby pogląd, według którego omyłka Sądu I instancji miałaby wpływ na dostosowanie postępowania odwoławczego do przyjętej przez ten Sąd formy orzeczenia, jak i wiązać w tym zakresie ten Sąd oraz Naczelny Sad Administracyjny w toku dalszego postępowania. Pogląd ten prowadziłby do tego, że Sądy Administracyjne, które obowiązane są przestrzegać z urzędu przepisów postępowania, musiałyby stosować świadomie przepisy niewłaściwe, a więc niejako kontynuować naruszenie przepisów procesowych, jakiego dopuścił się Sąd tylko na pewnym etapie postępowania. Przyjęcie odmiennego stanowiska jest wręcz niedopuszczalne, ponieważ miałoby bezpośrednio negatywny wpływ na legalność wydawanych orzeczeń, ocenę działalności Sądów Administracyjnych, a także stabilność obrotu prawnego, czego skutków nie można byłoby w ogóle przewidzieć. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił oddalić zażalenie.