II OZ 55/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Walentynowicz po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Gd 448/08 o odmowie przyznania A. B. prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2008 r., Nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Gd 448/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił A. B. przyznania prawa pomocy przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2008 r. w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od wpisu powyżej kwoty 57 złotych skarżąca wskazała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem. Utrzymuje się z emerytury w kwocie [...] zł miesięcznie, zaś syn uczy się i pomaga w gospodarstwie. Oprócz domu i nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, nie posiada żadnego majątku, nieruchomości, czy przedmiotów o wartości powyżej 3000 Euro. Oświadczyła, że posiada środki pieniężne na koncie, lecz są one przeznaczone na bieżące utrzymanie i wydatki. Sumy pieniężne uzyskane ze sprzedaży nieruchomości przeznaczyła na spłatę zadłużeń oraz wykończenie domu. W związku z powziętymi wątpliwościami co do sytuacji majątkowej skarżącej, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 5 sierpnia 2008 r. wezwano skarżącą do przedłożenia - w terminie 14 dni - dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej skarżącej. Pomimo zakreślonego przez Sąd terminu skarżąca nie przedłożyła dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń, wobec czego postanowieniem z dnia 17 października 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W wyniku złożonego sprzeciwu od powyższego postanowienia, Sąd I instancji rozpoznając wniosek nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Sąd wskazał, iż przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Rzeczą wnioskodawcy, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowani. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Sąd stwierdził, iż nieprzedłożenie przez skarżącą dokumentów mających uprawdopodobnić ciężką sytuację materialną, uniemożliwiło Sądowi ocenę sytuacji materialnej skarżącej, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła A. B., wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów. Skarżąca podniosła, iż nie wnosiła o całkowite, lecz częściowe zwolnienie od kosztów i wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Podkreśliła, iż otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł, nadto musi płacić [...] zł miesięcznie zadłużenia z tytułu renty planistycznej, bowiem Sąd nie wstrzymał rygoru wykonalności decyzji, o co wnosiła. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z § 3 tego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę, że nakładając na stronę obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy ustawodawca nie obciążył jej obowiązkiem ich udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia. Należy zauważyć, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie skarżąca wezwana przez Sąd I instancji do przedłożenia dodatkowych dokumentów mających uprawdopodobnić sytuację materialną uzasadniającą przyznanie prawa pomocy - nie wykonała tego wezwania Sądu. Działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącej. Skarżąca nie wykazała okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast treść oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie daje wystarczających podstaw do uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zatem, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nieprzedłożenie przez skarżącą dodatkowych dokumentów, zgodnie z wezwaniem z dnia 5 sierpnia 2008 r., uniemożliwiło Sądowi ocenę sytuacji materialnej skarżącej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w postanowieniu.