II OZ 573/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Gd 703/12 o odmowie wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. J. i B. D. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 7 września 2012 r. nr WOP.7721.282.2012.MH w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Gd 703/12 odmówił B. D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. J. i B. D. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 7 września 2012 r. nr WOP.7721.282.2012.MH w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że B. D. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowią kwotę 250 zł z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej (do zapłacenia której skarżąca B. D. zobowiązana jest wraz z drugą ze skarżących). Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 marca 2014 r. odmówiono wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Referendarz sądowy wyjaśnił, że ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że skarżąca: prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu czteroletnią córkę; źródłem jej utrzymania jest dochód z tytułu pracy w wysokości 732 euro; mieszka w Niemczech; z wynagrodzenia musi opłacić mieszkanie, koszty związane z jego utrzymaniem, zakupić żywność. Po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb własnych i dziecka nie zostają już żadne wolne środki. Wnioskodawczyni, wedle oświadczenia, nie posiada żadnego majątku, oszczędności, przedmiotów wartościowych, poza udziałem (1/2) w nieruchomości budynkowej o powierzchni 73 m². Następnie referendarz stwierdził, że w związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawczyni, pismem z dnia 24 lutego 2014 r., zobowiązał skarżącą do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 28 lutego 2014 r. Do dnia wydania postanowienia jednak żadne dokumenty ani oświadczenia nie zostały przez wnioskodawczynię nadesłane. Mając powyższe na uwadze referendarz wskazał na treść art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., i wyjaśnił, że czynności określone w tym przepisie podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania, gdyż to w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Skarżąca nie zastosowała się do wystosowanego wezwania, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego. Na podstawie przedłożonego formularza - zdaniem referendarza - nie można było bowiem uznać, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia, wniesionym w ustawowym terminie, wnioskodawczyni wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Skarżąca podniosła, że wezwanie do uzupełnienia dokumentów źródłowych i oświadczeń otrzymała w dniu 28 lutego 2014 r., a więc termin do złożenia żądanych informacji upływał jej w dniu 14 marca 2014 r. Tymczasem referendarz sądowy wydał postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w dniu 13 marca 2014 r., a więc przed upływem terminu 14 dni jaki został wskazany przez referendarza w zarządzeniu z dnia 24 lutego 2014 r. Wyjaśniła również, że w dniu 13 marca 2014 r. listem poleconym wysłała na adres sądu pismo procesowe z dnia 12 marca 2014 r. wraz z załącznikami wykonując zarządzenie referendarza w terminie określonym w wezwaniu, umożliwiając tym samym pełną ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego, a więc nie uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji. Rozpoznając wniosek skarżącej Sąd Wojewódzki, mając na względzie treść art. 199, art. 239 pkt 4, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 260 p.p.s.a., podkreślił, że wykazanie przez wnioskodawcę, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, musi polegać na udokumentowaniu nie tylko ponoszonych kosztów utrzymania własnego i rodziny, lecz również wysokości oraz źródeł uzyskiwanych dochodów. Dopiero bowiem z porównania dwóch wskazanych wartości można uzyskać rzeczywisty obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Rozpoznając wniosek skarżącej B. D. Sąd Wojewódzki miał na uwadze, że prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 703/12, odmówiono skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Obowiązkiem wnioskodawczyni było zatem wykazanie, że od daty wydania ww. postanowienia jej sytuacja majątkowa i dochodowa zmieniła się w stopniu uzasadniającym dokonanie odmiennej oceny niż będąca podstawą odmowy przyznania prawa pomocy na wcześniejszym etapie postępowania. Składając wniosek w styczniu 2013 r. B. D. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego wówczas oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynikało, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu trzyletnią córkę. Źródłem jej utrzymania jest dochód z tytułu prac dorywczych w wysokości 700 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie posiada żadnego majątku, oszczędności, przedmiotów wartościowych, poza udziałem (1/2) w nieruchomości budynkowej o powierzchni 73 m². Z uzyskiwanych dochodów z trudem pokrywa koszty niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast w obecnym wniosku skarżąca stwierdziła, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu czteroletnią córkę. Źródłem jej utrzymania jest dochód z tytułu pracy w wysokości 732 euro miesięcznie. Wskazała, że mieszka w Niemczech. Z wynagrodzenia musi opłacić (częściowo) mieszkanie, koszty związane z jego utrzymaniem, co stanowi kwotę ok. 300 – 350 euro; zakupić żywność – za obiady dla dziecka płaci ok. 40 euro; koszty utrzymania jej i dziecka wynoszą ok. 300 – 4000 euro miesięcznie. Wnioskodawczyni, wedle oświadczenia, nie posiada żadnego majątku, oszczędności, przedmiotów wartościowych, poza udziałem (1/2) w nieruchomości budynkowej o powierzchni 73 m². Do pisma z dnia 12 marca 2014 r. wnioskodawczyni załączyła: zaświadczenie o zarobkach, z którego wynika, że w okresie od 1 listopada 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. otrzymała wynagrodzenie netto – 2187,43 euro; oświadczenie S. G. dotyczące użyczenia jej mieszkania oraz kosztów z tym związanych, z którego wynika, że za mieszkanie płaci z wszystkimi opłatami 350 euro miesięcznie; wyciągi bankowe za okres od 5 grudnia 2014 r. do 5 marca 2014 r., z których wynika, że na dzień 9 stycznia 2014 r. miała na koncie 1323,61 euro, na dzień 23 stycznia 2014 r. 1056,44 euro, a na dzień 24 lutego 2014 r. 789,27 euro. Stan konta na dzień 5 marca 2014 r. wyniósł 39,27 euro, przy czym w dniu 5 marcu 2014 na konto skarżącej nie wpłynęło jeszcze wynagrodzenie, skarżąca w miesiącu tym dokonywała wypłat w sumie w kwocie 250 euro, a nadto skarżąca nie oświadczyła, że utraciła pracę, należy zatem przypuszczać, że pod koniec miesiąca konto jej zostało ponownie zasilone kwotą co najmniej 732,83 euro (wynagrodzenie). Skarżąca oświadczyła jednocześnie, że: nie posiada lokat bankowych w tym kont i lokat dewizowych, posiada samochód marki volkswagen passat rok produkcji 1999, zakupiony w 2006 r., wartość szacunkowa obecnie ok. 3.000 do 4.000 zł, za 2012 rok nie rozliczała się z podatku w Urzędzie Skarbowym, nie otrzymuje alimentów na dziecko, nie ma zasądzonych alimentów i nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nadmieniła również, że ojciec dziecka w ramach swoich możliwości finansowych od czasu do czasu kupuje dziecku ubranie, zabawki oraz przekazuje drobne kwoty. W ocenie Sądu, z analizy przedstawionych przez wnioskodawczynię dokumentów i oświadczeń wynika, że sytuacja majątkowa skarżącej uległa poprawie, zatem nie zmieniła się w takim stopniu, który uzasadniałby zwolnienie jej od kosztów sądowych, które zresztą obecnie są niższe niż wpis od skargi, którego dotyczył pierwotny wniosek. Skarżąca ma stałą pracę, z której osiąga stały dochód (wcześniej pracowała jedynie dorywczo). Jej majątek powiększył się o samochód. Z wyciągów z konta wynika, że miesięcznie nie wydaje całych zarobków, co może świadczyć o osiąganiu dodatkowych dochodów, lub zawyżaniu wskazanych kosztów utrzymania. Ponadto skarżąca prowadzi co prawda dwuosobowe gospodarstwo domowe, jednak utrzymując małoletnią córkę nie podejmuje żadnych kroków aby uzyskać od ojca dziecka przynajmniej częściowy zwrot kosztów utrzymania dziecka, co oznacza, że wnioskodawczyni świadomie pozbawia się środków mogących dodatkowo polepszyć jej sytuację majątkową. Sąd dodał, że instytucja prawa pomocy, stanowiąc rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku, zatem takich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do Sądu. Wnioskodawczyni nie wykazała, aby jej stan materialny zaliczał ją do tej kategorii osób. W ocenie Sądu – wnioskodawczyni posiada środki, które pozwalają na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania ograniczają się one jedyne do kwoty 250 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej, którą to kwotą wnioskodawczyni została obciążona solidarnie wraz z drugą skarżącą Z. J., zatem kwota ta może zostać uiszczona przez skarżącą jedynie w części, o ile w pozostałej części uiści ją druga ze skarżących. Pomocy prawnej zawodowego pełnomocnika skarżąca nie potrzebuje, ponieważ ustanowiła go z wyboru. Zażalenie na powyższe postanowienie Sądu złożyła B. D. wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie częsiowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to drugi wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w tym samym postępowaniu przez skarżącą. Jak wynika z akt sprawy postanowieniem z dnia z dnia 19 marca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił B. D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to jest więc prawomocne (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Nie wyklucza to możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy z uwagi na treść art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jednak Sąd Wojewódzki rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Zgodnie bowiem z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże zarówno strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Nie ulega jednak wątpliwości, że nowy wniosek w przedmiocie przyznania prawa pomocy obrazuje znaczną poprawę sytuacji bytowej skarżącej. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny w całości podzielił stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.