II OZ 575/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 maja 2012 r. sygn. akt II SA/Gd 47/12 odmawiającego przyznania prawa pomocy skarżącej w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie Z. G. pismem z dnia 20 lutego 2012 r. zwróciła się do WSA w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. We wniosku skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z trójką dzieci. Utrzymuje się z dochodów z tytułu umowy o pracę w wysokości 4 944,07 zł miesięcznie (netto – kwota ta stanowi średnią z trzech miesięcy, uwzględniającą dodatkowe wynagrodzenie roczne). Wnioskodawczyni wskazała w treści urzędowego formularza, że posiada dom o powierzchni 250 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,4 ha, a także nieruchomość gruntową o powierzchni 3 325 m2. Skarżąca wskazała, że dzieci uczą się w szkole, jedno zaś jest w przedszkolu. Mąż wnioskodawczyni nie zamieszkuje z rodziną. Aktualnie toczy się pomiędzy małżonkami postępowanie o alimenty oraz w przedmiocie rozdzielności majątkowej. Wnioskodawczyni wyliczyła, że ponoszone przez nią wydatki na utrzymanie domu i rodziny wynoszą miesięcznie 1 880 zł (w tym obiad dla dziecka w szkole, paliwo, wyżywienie dla rodziny, opłaty za media, rata kredytu, środki czystości, opłata za przedszkole). Podkreśliła, że z uwagi na sytuację rodzinną i majątkową nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w swojej sprawie, w tym kosztu wpisu od skargi, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i dzieci. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego i sytuacji zarobkowej skarżącej, referendarz sądowy pismem z dnia 23 lutego 2012 r. na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – dokumentów źródłowych, takich jak w szczególności: wyciągi z kont bankowych, oświadczenie w przedmiocie posiadanych nieruchomości oraz dokumentów obrazujących ponoszenie wykazywanych we wniosku wydatków na media. W odpowiedzi na to pismo, wnioskodawczyni nadesłała do sądu pismo, a wraz z nim wyciągi z kont bankowych (wynika z nich, że wnioskodawczyni obraca kwotą swojego wynagrodzenia w skali miesiąca oraz, że jej mąż przyczynia się do utrzymania potrzeb rodziny, wpłacając kwotę 600 zł na konto wnioskodawczyni - jedna taka operacja w skali trzech miesięcy). Ponadto, przedłożyła decyzje wymiarowe w sprawie podatku od nieruchomości. Powyższe dokumenty wskazują, że wnioskodawczyni jest właścicielką w sumie pięciu nieruchomości, w tym – opisanego na formularzu PPF – domu o powierzchni 250 m2 w Z., nieruchomości zabudowanej domkiem letniskowym w K., nieruchomości zabudowanej domkiem rekreacyjnym o powierzchni 68,20 m2 w miejscowości G. (grunt o powierzchni 1000 m2), nieruchomości gruntowej o powierzchni 750 m2 przy ul. [...] w Z. oraz nieruchomości gruntowej o powierzchni 2 356 m2 przy ul. [...] w P. Ponadto, wnioskodawczyni oświadczyła, że nie pobiera dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych oraz jest właścicielką samochodu osobowego o wartości 9 000 zł. Referendarz sądowy WSA w Gdańsku postanowieniem z dnia 23 marca 2012 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie, po wniesieniu sprzeciwu od w/w postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy, postanowieniem z dnia 16 maja 2012 r. na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił skarżącej przyznania praw pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione przez nią okoliczności dotyczące dochodów w jej gospodarstwie domowym wskazują, że miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni kształtuje się na poziomie co najmniej 2 296,95 zł netto ("czysty" dochód bez dodatków w postaci "trzynastej" pensji, czy nagród oraz wpłat pochodzących od męża). Poza tym wnioskodawczyni posiada znaczny majątek w postaci domu o powierzchni 250 m2 i czterech innych nieruchomości gruntowych, w tym dwóch zabudowanych domkami letniskowymi. Zarówno zatem osiągane stałe dochody jak i posiadany majątek, z którego można czerpać pożytki poprzez np. wynajem lub dzierżawę nieruchomości rolnej, czy budynkowej, nie uzasadniają stwierdzenia o niemożności poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa wnioskodawczyni jest dobra. Wnioskodawczyni ma możliwość czerpania pożytków z posiadanego majątku. W tej sytuacji uznać należało, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i członków swojej rodziny. Z. G. pismem z dnia 4 czerwca 2012 r. wniosła zażalenie na postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 16 maja 2012 r. zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędna ocenę stanu faktycznego i przyjęcie, ze skarżąca jest w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 500 zł bez uszczerbku dla utrzymania dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, iż sąd nie wziął pod uwagę okoliczności, iż skarżąca spłaca kredyt, którego rata wynosi 1650 zł miesięcznie oraz że na jej całkowitym utrzymaniu pozostaje trójka dzieci w wieku szkolnym. Dodatkowo skarżąca jest jedynie współwłaścicielem wskazanych nieruchomości i nie może samodzielnie, bez zgody pozostałych współwłaścicieli rozporządzać tymi nieruchomościami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwalają zaliczyć skarżącej do rzeczywiście osób ubogich, których środki do życia są ograniczone. Skarżąca wykazał bowiem, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz trójka niepełnoletnich dzieci, osiąga dochód miesięczny w wysokości 3 781 zł brutto (a więc netto skarżąca otrzymuje ok. 2702 zł). Skarżąca wskazała, że ponosi miesięcznie wydatki w wysokości ok. 3365 zł (gaz -300 zł, telefon i internet – 133 zł, energia elektryczna 180 zł, woda – 120 zł, ubezpieczenie samochodu – 70 zł, podatki – 82 zł, obiad dla dziecka w szkole oraz opłata za przedszkole – 130 zł, paliwo – 130 zł, środki czystości – 80 zł, wyżywienie - 500 zł oraz raty kredytu mieszkaniowego 1650 zł). Skarżąca oświadczyła również, że jest współwłaścicielem 4 nieruchomości: domu o powierzchni 250 m2 w Z., domku letniskowego w K., nieruchomości zabudowanej domkiem rekreacyjnym o powierzchni 68 m2 w miejscowości G., nieruchomości gruntowej o powierzchni 2356 m2 w P. oraz nieruchomości gruntowej 750 m2 przy ul. [...] w Z. Posiada również samochód osobowy o wartości 9000 zł. Zestawienie przychodów i wydatków skarżącej wskazuje, że miesięczne wydatki skarżącej przewyższają zarobki netto skarżącej, co może oznaczać, że nie wskazała dodatkowych źródeł dochodów. W kwestii zobowiązania skarżącej do spłacania rat kredytu należy natomiast zauważyć, że nie można przyznać pierwszeństwa w regulowaniu zobowiązań wobec instytucji bankowych, ponieważ zobowiązania te mają charakter prywatnoprawny i nie korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty związane z postępowaniem sądowym i ustanowieniem pełnomocnika z urzędu. Okoliczność taka musiałaby skutkować przerzuceniem ciężaru udziału strony w postępowaniu sądowym na ogół podatników. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zasadnie uznał, że skarżąca nie wykazała okoliczności, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji materialnej. Należy jednocześnie zaznaczyć, że w przypadku uwzględnienia skargi zgodnie z art. 200 p.p.s.a., skarżącej będzie przysługiwał zwrot kosztów postępowania od organu, niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.