II OZ 593/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 kwietnia 2010 r. sygn. akt. II SA/Gd 446/08 odmawiające przyznania prawa pomocy M. G. w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie. M. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie robót budowlanych. Następnie, wnioskiem z dnia 13 stycznia 2010 r. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem sprzeciwu M. G., w którym wskazała, że źródłem jej dochodu jest renta okresowa w wysokości 573,25 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2010 r. sygn. akt. II SA/Gd 446/08 odmówił przyznania prawa pomocy M. G. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Ponadto, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że ze złożonego przez skarżącą oświadczenia wynika co prawda, że jest ona osobą przewlekle chorą, utrzymującą się z renty w wysokości 573,25 zł. Przy czym, w rubryce przeznaczonej na wpisanie dochodów osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wymieniła dorosłą córkę oraz męża i podała, że miesięczne wynagrodzenie męża wynosi ok. 2300-2400 zł. Natomiast wezwana do nadesłania dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację materialną, w szczególności do nadesłania dokumentów wykazujących dochody córki i męża, uchyliła się od wykonania tego zarządzenia oświadczając, że zarówno mąż jak i córka nie są zainteresowani tą sprawą i w związku z tym nie udostępnili jej wymaganych dokumentów. Sąd pierwszej instancji wskazał również, że skarżąca nie nadesłała ani wyciągów z rachunków bankowych, ani oświadczenia o pojazdach mechanicznych zarejestrowanych na nią lub członków jej rodziny. W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skoro, z nadesłanych dokumentów wynika, że koszty utrzymania ponoszone są przez wszystkich członków rodziny, to oświadczenie strony o prowadzeniu przez nich odrębnych gospodarstw domowych jest niewiarygodne. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej P.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia M. G., w którym wskazano, że dociekanie przez Sąd pierwszej instancji sytuacji materialnej członków jej rodziny jest działaniem zmierzającym do rezygnacji przez nią z ubiegania się o prawo pomocy. Podkreśliła, że otrzymywana przez nią renta zabezpieczenia tylko elementarne potrzeby życiowe i nie stać jej na dodatkowy uszczerbek finansowy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast stosownie do treści art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą, fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika zatem, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę tego żądania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, to zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. powinien zwierać również dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Dopiero bowiem, właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W okolicznościach przedmiotowej sprawy bezspornym jest, że M. G., pomimo skierowanego do niej wezwania, nie uprawdopodobniła oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a przede wszystkim nie nadesłała dokumentów dotyczących stanu majątkowego członków jej rodziny. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że nie miał możliwości dokonania prawidłowej oceny sytuacji majątkowej skarżącej i obiektywnej weryfikacji, czy jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek koszty postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zwolnienie takie byłoby usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 696). Przy czym, taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na postawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a, orzekł jak w postanowieniu.