II OZ 595/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 1222/07 w przedmiocie przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu [...] w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. O. i Stowarzyszenia [...] na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 1222/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych z tytułu pracy przymusowej. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub też w zakresie częściowym o ile wykaże, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów. Zdaniem Sądu sytuacja materialna Stowarzyszenia nie uprawnia do skorzystania z prawa pomocy, ponieważ oświadczenie o jego stanie majątkowym dowodzi, że Stowarzyszenie dysponuje wolnymi środkami finansowymi, pozwalającymi na pokrycie powstałych na tym etapie postępowania kosztów sądowych, które obejmują wyłącznie wpis od skargi w wysokości 200 zł. Okoliczności dotyczące trudnej sytuacji materialnej Stowarzyszenia nie zostały w żaden sposób udowodnione, zaś z akt wynika, że na koniec roku obrotowego 2006 Stowarzyszenie osiągnęło zysk w wysokości [...] zł. i posiada na rachunku kwotę [...] zł. Twierdzenie, że działalność w 2007 r. przyniosła straty nie zostało zaś niczym poparte. Zadaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego brak jest zatem podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z tego prawa. W zażaleniu Stowarzyszenie [...] podniosło, że zaskarżone postanowienie oparte było na błędzie w wypełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy polegającym na tym, że na wniosku nie odznaczono w sposób wyraźny, iż Stowarzyszenie nie odnotowało zysku w poprzednim roku obrotowym, ale poniosło stratę we wskazanej we wniosku wysokości. Ponadto Stowarzyszenie zaznaczyło, że Zarząd Wojewódzki Stowarzyszenia [...] podlega Zarządowi Głównemu w W., co powoduje, iż dysponuje jedynie ograniczoną samodzielnością finansową. Zgodnie ze statutem Zarząd Wojewódzki nie może więc dysponować kwotą Funduszu Założycielskiego, który pozostaje do dyspozycji Zarządu Głównego Stowarzyszenia. Dodatkowo podkreślono, iż koszty działalności Stowarzyszenia, w tym koszty sądowe w sprawach, w których Stowarzyszenie występuje są znaczne, nie można zaś wymagać, aby dla załatwienia sprawy jednego członka Stowarzyszenie wydawało środki wnoszone przez innych członków nie mających swego interesu w danym sporze. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, ale z innych przyczyn niż wskazane w zażaleniu. Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a postępowanie sądowoadministracyjne może być wszczęte jedynie na żądanie (czy to w formie skargi czy też wniosku) pochodzące od legitymowanego podmiotu. Legitymację skargową określono w powyższym przepisie przez wyróżnienie atrybutu interesu prawnego (legitymacja materialna) oraz wskazanie podmiotów, które, mimo braku takiego interesu, są uprawnione do wniesienia skargi (legitymacja formalna). Do takich podmiotów, oprócz prokuratora i Rzecznika Praw Obywatelskich zalicza się również organizację społeczną w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób z zastrzeżeniem jednak, że brała ona udział w postępowaniu administracyjnym. Podmiotom takim przyznana została legitymacja procesowa do wniesienia skargi ze względu na funkcje, do których zostały powołane. Skarga do sądu administracyjnego jest zatem dla nich jednym z instrumentów umożliwiających realizację postawionych przed nimi zadań. Podkreślić należy, iż legitymacja skargowa przysługuje organizacji społecznej tylko wówczas, gdy brała ona udział w postępowaniu administracyjnym jako uczestnik na prawach strony. Musi to zatem być organizacja społeczna, która zgłosiła żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego lub dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu i żądanie to zostało przez organ administracyjny uznane za uzasadnione, skutkiem czego – z mocy postanowienia organu – uczestniczyła ona w postępowaniu administracyjnym na prawach strony. Należy więc odróżnić wniesienie skargi w cudzej sprawie przez organizację społeczną uczestniczącą w postępowaniu na prawach strony od popierania skargi przez taką organizację, ale wniesioną przez inny podmiot w celu ochrony swojego interesu prawnego. Jak wynika z akt do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynęła skarga na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] podpisana przez Z. O. oraz członków [...] Zarządu Wojewódzkiego Stowarzyszenia [...], dopuszczonego do udziału w postępowaniu na prawach strony. W skardze wyraźnie wskazano, iż jest ona wnoszona przez Z. O. "solidarnie" ze Stowarzyszeniem, przy czym Stowarzyszenie w pismach kierowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jak również w zażaleniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla, iż nie jest stroną, a uczestnikiem postępowania "wspierając zgodnie z przysługującym mu prawem sprawę swojego członka". Przede wszystkim zważyć należy, iż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie występuje instytucja solidarnego wniesienia skargi, albowiem każdy ze skarżących, nawet jeśli skarga wnoszona jest w jednym piśmie, reprezentuje swój własny interes prawny, chroniony konkretnym przepisem prawa materialnego. Ustalenie zatem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach czy Stowarzyszenie wniosło skargę niezależnie od Z. O., czy też tylko zamierza brać udział w postępowaniu i popierać skargę jako uczestnik postępowania (jak wynika z zażalenia) ma znaczenie kluczowe dla rozpoznania sprawy ponoszenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 214 § 1 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest tylko ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, w tym przypadku ten kto wnosi skargę. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.