II OZ 645/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 kwietnia 2018 r. o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 585/14 ze skargi L. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: oddalić zażalenie. . Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2018 r. w Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 585/14 ze skargi L. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej oddalił wniosek J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych. J. K. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) - P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Z przytoczonego przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Ponadto skarżący powinien mieć na względzie, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony, mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Jak wynika z treści art. 255 P.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe rozważania na uwadze należało uznać, iż zasadnie Sąd pierwszej instancji odmówił J. K. w niniejszej sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem nie wykazała ona w sposób wystarczający i bezsporny, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z prawa pomocy. Mimo prawidłowego wezwania J. K., w trybie art. 255 P.p.s.a., do chwili orzekania przez Sąd w przedmiocie przyznania prawa pomocy, jak również w postępowaniu wszczętym przedmiotowym zażaleniem, nie przedstawiła informacji żądanych przez Sąd, a koniecznych do ustalenia jej aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej. Jak wynika z przedłożonego w dniu 17 sierpnia 2017 r. formularza PPF, wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód z tytułu pobieranego świadczenia rentowego wynosi około [...] zł, a zatem nie znajduje się ona w nadzwyczajnie trudnym położeniu, to jest charakteryzującym się brakiem dochodów. We wniosku wskazała na stałe miesięczne zobowiązania:[...]. Według oświadczenia skarżąca nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. Mieszka w domu stanowiącym własność syna L. K., w którym ma ustanowione dożywocie. Nie przedstawiła jednak żadnych dokumentów potwierdzających jej aktualną sytuację finansową. Mimo precyzyjnego wezwania nie przedłożyła dokumentów, do których została zobowiązania. W szczególności wyciągu z konta bankowego, gdyż jak oświadczyła konta bankowego nie posiada. Zasadnie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że nie jest to pierwszy wniosek o prawo pomocy jaki wnioskodawczyni składa. Z wcześniej złożonych pism wynika, że skarżąca posiada konto bankowe, oświadczyła np. że nie jest w stanie przedstawić na żądanie Sądu wyciągu z konta bankowego, gdyż wiąże się to z opłatą za wydruk, a ją na taki wydatek nie stać. Zasugerowała, aby Sąd sam zwrócił się do banku o taki wyciąg. Nadto jak podaje nadal spłaca kredyty. Zdaniem Sądu nie było, więc powodu do zamknięcia rachunku, tym bardziej, iż część spłat dokonywana była bezpośrednio z rachunku wnioskodawczyni. W przypadku zmiany w sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawczyni powinna była je wyjaśnić i udokumentować. Trafne jest również stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie wystarczy powołanie się na przedstawione już wcześniej dokumenty poświadczające koszty utrzymania, albowiem nie dokumentują one aktualnej sytuacji finansowej. Nieudokumentowanie przez wnioskodawczynię jej miesięcznych wydatków uniemożliwia rzetelną ocenę jej bieżącej sytuacji finansowej. Ze wskazanych wyżej przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.