II OZ 671/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. H. i J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 565/21 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi M. H. i J. H. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 marca 2021 r. znak: WINB-WOA.7721.396.2020.KC w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. M. H. i J. H. (dalej "skarżący") wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 marca 2021 r. znak: WINB-WOA.7721.396.2020.KC w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. Jednocześnie zwrócili się o udzielenie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia ich z kosztów sądowych. W trakcie postępowania o prawo pomocy, sygn. akt II SPP/Gl 134/21 starszy referendarz sądowy WSA w Gliwicach Łukasz Strzępek zarządzeniem z 5 lipca 2021 r. pozostawił wniosek skarżących o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych bez rozpoznania bowiem nie złożyli oni w terminie do tego przewidzianym wypełnionego formularza urzędowego wniosku o prawo pomocy PPF. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II WSA w Gliwicach z 30 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 565/21 wezwano skarżących do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Doręczono je pełnomocnikowi skarżących adwokatowi P. K. 7 września 2021 r. W odpowiedzi z 13 września 2022 r. poinformował on, że zobowiązanie do uiszczenia wpisu przesłał skarżącym przesyłka poleconą. Wniósł o przedłużenie terminu do uregulowania opłaty o kolejnych 14 dni z uwagi na nieskuteczne próby skontaktowania się ze skarżącymi oraz o wysłanie wezwania do uiszczenia wpisu bezpośrednio do skarżących. Oświadczył, że nie jest już pełnomocnikiem skarżących. Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z 20 września 2021 r. ponowił wezwanie skarżących do uiszczenia wpisu od skargi kierując je bezpośrednio na ich adres. Doręczone zostało ono 18 października 2021 r. Skarżący wnieśli zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 30 sierpnia 2021 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, doręczone adwokatowi a następnie przesłane im do wiadomości 18 września 2021 r. WSA w Gliwicach skierował ponowny wniosek o prawo pomocy do rozpatrzenia przez referendarza sądowego i zarejestrował postępowanie o prawo pomocy pod sygn. akt II SPP/Gl 251/21. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2021 r. referendarz sądowy WSA w Gliwicach Łukasz Strzępek oddalił wniosek skarżących o prawo pomocy stwierdzając, że ich stan majątkowy wyklucza uznanie ich za osoby ubogie. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu ww. zażalenia skarżących postanowieniem z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OZ 935/21 oddalił je, wskazując, że zaskarżone zarządzenie Przewodniczącego wzywające do uiszczenia wpisu było uzasadnione i odpowiadało prawu. Zarządzeniem z 26 kwietnia 2022 r. Przewodniczący Wydziału wezwał skarżących do wykonania prawomocnego zarządzenia z 20 września 2021 r. wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wpis ten nie został uiszczony. Postanowieniem z 13 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 565/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę wniesioną w niniejszej sprawie przez skarżących. Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił art. 220 § 3 P.p.s.a., bowiem pomimo prawidłowego wezwania skarżących do uiszczenia wpisu od skargi, nie została ona opłacona. Skarżący wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości. Skarżący uważają, że w prowadzonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postępowaniu zostało naruszone ich prawo do sądu określone w art. 45 ust 1 Konstytucji RP. Skarżący stwierdzili, że na podstawie art. 50 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżają powyższe postanowienie, nie zgadzając się z zawartym w nim rozstrzygnięciem. Uważają, że niewłaściwie określono przedmiot zaskarżenia jak również niewłaściwie się do niego odniesiono. Przyjęto bowiem, że sprawa dotyczy rozbiórki obiektu budowlanego, co jest wynaturzeniem. Ich zdaniem skarga zaś dotyczy wybudowania muru zaporowego na nieruchomości przy ul. [...] [...] w C. odprowadzającego wody opadowe pod budynek skarżących przy ul. [...] [...]. Skarżący zarzucają uniemożliwienie im normalnej drogi sądowej, jak również właściwego w niej uczestnictwa poprzez pozbawienie ich należnego, a zarazem koniecznego w ich przypadku świadczenia na mocy art. 264 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Skarżący zaznaczają, że świadczenie takie było przyznawane im już wielokrotnie nie tylko z uwagi na wiek, lecz również w związku z wykazanym i udokumentowanym dochodem (druk PPF). Artykuł 239 pkt 4 P.p.s.a. jednoznacznie stanowi, że nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych strony, którym przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Skarżący twierdzą, że w ich przypadku taka sytuacja miała już miejsce. Wobec tego domagają się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi - Śląskiemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Katowicach. Organ powinien zweryfikować i skorygować swoje niewłaściwe stanowisko, co będzie merytorycznym odniesieniem się do ich pism: z 4 kwietnia 2021 r. (odwołanie) wniesionego od decyzji ŚWINB z 9 marca 2021 r. nr WINB WOA.7721.395.2020.K.C., wniesionego do WSA w Gliwicach za pośrednictwem ŚWINB; z 29 maja 2022 r. i domagającego się sprostowania tak zaistniałej, rażącej niewłaściwości. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, że prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nie zostało skarżącym odebrane kiedy nie udzielono im prawa pomocy zgodnie z ich wnioskiem w tym zakresie. Instytucja prawa pomocy jest właśnie narzędziem, które umożliwia stronom ubogim rozpatrzenie ich sprawy, kiedy nie stać je, z uwagi na wykazane ubóstwo, na ponoszenie kosztów sądowych. Prawo pomocy urzeczywistnia więc prawo do sądu. Oczywiście nie przysługuje ono każdemu i przyznawane jest pod wskazanymi w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi warunkami, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Jak wynika z akt sprawy starszy referendarz sądowy zarządzeniem z 5 lipca 2021 r. pozostawił wniosek skarżących o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych bez rozpoznania bowiem nie złożyli oni w terminie do tego przewidzianym wypełnionego formularza urzędowego wniosku o prawo pomocy PPF. Procedura udzielania prawa pomocy została zakończona z uwagi na braki formalne ich wniosku. Wobec tego Sąd miał obowiązek wezwać skarżących o wpis sądowy od skargi. Złożony na etapie wnoszenia zażalenia na zarządzenie przewodniczącego kolejny wniosek o prawo pomocy także okazał się nieskuteczny albowiem postanowieniem z 16 listopada 2021 r. referendarz sądowy WSA w Gliwicach Łukasz Strzępek oddalił Skarżący wniosek skarżących o prawo pomocy stwierdzając, że ich stan majątkowy wyklucza uznanie ich za osoby ubogie. Tym samym przyjąć należało, że zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nie nastąpiło z powodu braku podstaw dla takiego zwolnienia. Okoliczność, że w innych postępowaniach sądowoadministracyjnych prowadzonych z udziałem skarżących Sąd udzielił zwolnienia od kosztów na zasadach prawa pomocy nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy. Prawo pomocy nie jest prawem o charakterze absolutnym a dotyczy konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego wywołanego skargą od konkretnej decyzji. Udzielenie prawa pomocy przy zaskarżaniu innych decyzji organów administracyjnych dotyczących np. tej samej nieruchomości skarżących, nie skutkuje tym, że skarżący uzyskują zwolnienie od kosztów sądowych we wszystkich sprawach dotyczących skarg na decyzje, które w jakimś zakresie odnosiły się do tej nieruchomości. W niniejszej sprawie dotyczącej decyzji w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego - budynku gospodarczego położonego przy ul. [...] [...] w C., prawo pomocy nie zostało udzielone a zatem skarżący na wezwanie sądu byli zobligowani uiścić wpis sądowy do skargi złożonej w tej sprawie. Zaskarżonym postanowieniem nie został naruszony art. 50 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a. bowiem z zestawienia tych przepisów wynika, że każdy posiadający interes prawny w sprawie zakończonej ostateczną decyzją/postanowieniem organu administracji, w której to wydaniu brał udział w postępowaniu przed organem administracji może wnieść skargę do sądu. Skarżący skorzystali z prawa wniesienia skargi na zaskarżoną decyzję. Wobec negatywnego rozpatrzenia ich wniosku o prawo pomocy powinni byli na wezwanie sądu uiścić wpis sądowy we wskazanej wysokości i we wskazanym terminie na konto sądu. Jak wynika z akt sprawy Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z 26 kwietnia 2022 r. wezwał skarżących do wykonania prawomocnego - wobec wydania postanowienia NSA o oddaleniu zażalenia na zarządzenie o wpisie - zarządzenia z 20 września 2021 r. wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to nie zostało doręczone J. H.. Jednak zostało uznane za skutecznie doręczone w trybie doręczenia zastępczego z art. 73 § 1 - 4 P.p.s.a. wobec nie odebrania przesyłki z urzędu pocztowego po jej dwukrotnym awizowaniu w dniu 20 maja 2022 r. (k. 101 i 102 akt). Od tego dnia temu skarżącemu biegł termin 7 dni na uiszczenie wpisu. Wpis ten nie został uiszczony. Powyższe wezwanie odebrała M. H. w dniu 23 maja 2022 r. jednak nastąpiło to po upływie 14 dni od pierwszego awizowania 6 maja 2022 r., co uznać należało za skutecznie doręczone w trybie doręczenia zastępczego 20 maja 2022 r. Zamiast uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł skarżący w piśmie z 30 maja 2022 r. zajęli stanowisko w sprawie odnośnie tego, że niewłaściwa jest przyjęta przez Sąd kwalifikacja przedmiotu sprawy. Wpis w terminie do tego przewidzianym czyli do 27 maja 2022 r. nie został uiszczony. Wobec tego stosownie do art. 220 § 3 P.p.s.a. Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu postąpił zgodnie z prawem i odrzucił skargę skarżących. Z tego przepisu wynika wprost, że reakcją na wezwanie sądu do uiszczenia wpisu od skargi powinno być jego uiszczenie w terminie i we wskazanej przez sąd wysokości. Skoro tego nie uczyniono to skarga nieopłacona ulega odrzuceniu. Odnośnie do niewłaściwego, zdaniem skarżących, określenia przedmiotu sprawy należy stwierdzić, że skarga dotyczy decyzji ŚWINB w Katowicach z dnia 9 marca 2021 r. znak WINB.WOA.7721.396.2020.KC a zatem jest tą samą decyzją jaką wskazują oni w zażaleniu. Przedmiotem jej jest właśnie rozbiórka obiektu budowlanego - budynku gospodarczego położonego przy ul. [...] [...] w C., a nie jak wskazują w zażaleniu wybudowania muru zaporowego na nieruchomości przy ul. [...] [...] w C. odprowadzającego wody opadowe pod budynek skarżących przy ul. [...] [...]. Kwestia ta nie miała żadnego znaczenia dla prawidłowości zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi. Istotę sporu stanowił brak uiszczenia wpisu od skargi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wystąpiły żadne naruszenia prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.