II OZ 673/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 7 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego zawarte w punkcie 3 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Op 419/17 w sprawie ze skargi kasacyjnej H. R. i E. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt II SA/Op 419/17 w sprawie ze skargi H. R. i E. R. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności budowy budynku postanawia: oddalić zażalenie. 2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Op 419/17, wydanym w trybie art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.), po rozpoznaniu skargi kasacyjnej H. R. i E. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt II SA/Op 419/17 w sprawie ze skargi H. R. i E. R. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności budowy budynku - uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt II SA/Op 419/17 (pkt 1), oddalił skargę (pkt 2), zasądził od Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu na rzecz skarżących H. R. i E. R. solidarnie kwotę 590 (pięćset dziewięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (pkt 3). Zażalenie na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego zawarte w punkcie 3 ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Op 419/17 złożył Opolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Opolu, zaskarżając postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie i odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 207 § 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy okoliczności i przebieg sprawy przemawiają za uznaniem, że wystąpił w niej szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie. W istocie rzeczy w rozpatrywanej sprawie wyłączną przesłanką uwzględnienia skargi kasacyjnej w ramach autokontroli Sądu I instancji, dokonanej na podstawie art. 179a p.p.s.a., stanowiły przyczyny leżące po stronie Sądu - nieważność postępowania. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że wyrok z dnia 22 lutego 2018 r. został wydany w szczególnym trybie przewidzianym w art. 179a p.p.s.a. Organ wskazał, za Sądem I instancji, że przepis ten konstytuuje dwie alternatywne przesłanki upoważniające do rozpatrzenia sprawy przez Sąd I instancji w trybie "autokontroli" - nieważność postępowania oraz warunek oczywiście uzasadnionych podstaw skargi kasacyjnej. W przedmiotowej sprawie doszło do spełnienia pierwszej z wymienionych wyżej przesłanek, tj. nieważności postępowania I-instancyjnego, z uwagi na rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji przed terminem wskazanym stronom w zawiadomieniu o rozprawie. Mocą zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 6 września 2017 r. wyznaczono bowiem termin rozprawy w niniejszej sprawie na dzień 26 października 2017 r. o godz. 10.10, natomiast w zawiadomieniu o rozprawie poinformowano strony, że posiedzenie Sądu odbędzie się o godz. 11.10 tego samego dnia. Z tego powodu, że rozprawa rozpoczęła się bez udziału stron, uniemożliwiając tym samym skarżącym popieranie przed Sądem podniesionych w skardze zarzutów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu stwierdził, że skarżący zostali pozbawieni możności obrony swoich praw, co w konsekwencji doprowadziło do nieważności postępowania. Organ zwrócił uwagę, że jakkolwiek w sprawie doszło do uchylenia wyroku Sądu I instancji oddalającego skargę, jednakże skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu przez Sąd wyłącznie w zakresie nieważności postępowania. Z tego też powodu uchylono zaskarżony wyrok z dnia 26 października 2017 r. i przystąpiono do ponownego rozpoznania skargi. W rozpatrywanej sprawie wyłączną przesłanką uwzględnienia skargi kasacyjnej w ramach autokontroli stanowiły zatem przyczyny leżące po stronie Sądu, które w żaden sposób nie obciążają organu administracji. Ponadto organ zwrócił uwagę, że nieważność postępowania stanowi okoliczność, którą na podstawie analogicznego zastosowania art. 183 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpatrujący skargę kasacyjną winien jest wziąć pod uwagę z urzędu. Biorąc pod uwagę fakt, że pozostałe zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej nie zostały uwzględnione przez Sąd, można by uznać, że znaczenie skargi kasacyjnej w sprawie ograniczyło się jedynie do zainicjowania postępowania kasacyjnego. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił bowiem skargę H. i E. R., podzielając tym samym stanowisko Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego zawarte w decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r. Dodatkowo organ wskazał, że zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w okolicznościach niniejszej sprawy pozostawałoby w opozycji wobec obowiązku urzeczywistniania zasad sprawiedliwości społecznej, wynikającego z art. 2 Konstytucji RP. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, Sąd może zastosować odstępstwo od wynikającej z art. 203 p.p.s.a. zasady pełnej odpowiedzialności finansowej za wynik postępowania (zasady rezultatu) na rzecz zasady słuszności wynikającej art. 207 § 2 p.p.s.a. Odpowiedź na zażalenie złożyli H. R. i E. R., wnosząc o oddalenie zażalenia w całości i zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Skarżący podnieśli m.in., że celem obrony swoich praw skierowali do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, a po rozpoznaniu jej przez WSA w Opolu w ramach samokontroli, poprzedni wyrok tego Sądu został uchylony. Skarżący ponieśli w związku z powyższym uzasadnione i konieczne koszty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 179a p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Z art. 179a p.p.s.a. wynika, że wojewódzki sąd administracyjny orzekając w trybie tego przepisu ma obowiązek rozstrzygnięcia, w przypadku wniosku strony, o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego. Stosownie do art. 207 § 2 p.p.s.a., w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. Wskazać należy, że ocena, czy szczególnie uzasadniony przypadek występuje w konkretnej sprawie należy do sądu administracyjnego. Należy zwrócić uwagę, że zasadą postępowania kasacyjnego, wynikającą z art. 203 i 204 p.p.s.a. jest w sytuacjach w nich określonych zwrot niezbędnych kosztów tego postępowania, zaś możliwość odstąpienia od realizacji tej zasady, przewidziana w art. 207 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek, który może być zastosowany w przypadkach szczególnie uzasadnionych. Nie jest to w żadnym przypadku reguła działania sądu. Ustawodawca stosując zwrot "sąd może" pozostawił bowiem kwestię zastosowania w konkretnej sprawie tego przepisu do decyzji sądu. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w pkt 3 wyroku z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Op 419/17, na podstawie art. 179a w związku z art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądził od Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu na rzecz skarżących H. R. i E. R. solidarnie kwotę 590 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd I instancji uchylił zaskarżony skargą kasacyjną H. R. i E. R. wyrok z dnia 26 października 2017 r. z uwagi na stwierdzoną nieważność postępowania przed tym Sądem. Zasadnie wskazuje organ, że wyłączną przesłanką uwzględnienia skargi kasacyjnej w ramach autokontroli stanowiły przyczyny leżące po stronie Sądu. Należy mieć jednak na względzie, że w postępowaniu zakończonym wyrokiem z dnia 26 października 2017 r. skarżący zostali pozbawieni możności obrony swoich praw, uzasadnione było zatem złożenie przez nich skargi kasacyjnej, a w związku z postępowaniem kasacyjnym H. R. i E. R. ponieśli koszty tego postępowania. W tej sytuacji trudno mówić o przypadku szczególnie uzasadnionym, wskazującym na zasadność odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od organu na rzecz skarżących, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. W okolicznościach niniejszej sprawy zarzut naruszenia art. 207 § 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie należało zatem uznać za niezasadny. Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na zażalenie wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie WSA. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. ----------------------- 2