II OZ 708/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2011 r. zażalenia D. L. i W. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Gd 1/11 odmawiającego skarżącym przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.L. i W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z dnia 26 listopada 2010 r. D. i W. L. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] października 2010 r. w przedmiocie warunków zabudowy. Następnie pismem z dnia 26 stycznia 2011 r. skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący pismem z dnia 17 maja 2011 r. wnieśli sprzeciw od w/w postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu wniosku skarżących, postanowieniem z dnia 7 czerwca 2011 r. na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. odmówił im przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z wniosku skarżących wynika, iż W. L. nie pracuje, natomiast D. L. prowadzi działalność gospodarczą, z której miesięcznie osiąga dochód w wysokości 2400 zł. Skarżący mają na utrzymaniu troje uczących się dzieci. Skarżący posiadają dom o powierzchni 194 m2, działkę rolną o powierzchni 0,0216 ha oraz samochód osobowy o wartości około 3000 euro. We wniosku skarżący oświadczyli również, że nie posiadają żadnych oszczędności pieniężnych, papierów wartościowych oraz innych przedmiotów wartościowych, wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, z których analizy wynika, że na dzień 28 lutego 2011 r. Z nadesłanych do Sądu dokumentów wynika, iż skarżący posiadali na nich oszczędności w wysokości 7 063,13 zł, 3234,03 zł oraz 5045,02 zł. Na rachunkach tych brak operacji świadczących o korzystaniu z nich w celu zaspokojenia bieżących potrzeb. Skarżący przedstawili ponadto wyciągi z dwóch innych rachunków bankowych, z których wynika, że służą one do zaspokajania codziennych potrzeb. Skarżąca przedstawiła zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, z którego wynika, że prowadzi ona działalność w przedmiocie: produkcja odzieży i dodatków do odzieży z wyłączeniem odzieży skórzanej, sprzedaż hurtowa odzieży i obuwia, sprzedaż detaliczna pozostałych towarów prowadzona na straganych i targowiskach oraz sprzedaż detaliczna żywności i artykułów spożywczych prowadzona na starganych i targowiskach. Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa skarżących nie uzasadnia przyznania im prawa pomocy, ponieważ właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości nie sposób uznać bowiem za osobę ubogą. Zgodnie z postanowieniem NSA właściciel nieruchomości o znacznej wartości posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (postanowienie z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05). Ponadto, fakt posiadania przez skarżących oszczędności na rachunkach bankowych oznacza, że są oni w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku dla siebie i dla rodziny. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach bądź znajdujących się w niebywale ciężkiej sytuacji. Skarżący, pismem z dnia 4 lipca 2011 r. złożyli zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 7 czerwca 2011 r. wskazując, iż W. L. jest osoba bezrobotną, a cała rodzina utrzymuje się z dochodu D. L. wynoszących 2400 zł. Skarżący posiadają niższe oszczędności niż wskazane w zaskarżonym postanowieniu. Do zażalenia skarżący załączyli wyciągi z kont bankowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazali, iż znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych na wezwanie Sądu oświadczeń i dokumentów źródłowych wynika bowiem, że zarówno zasoby finansowe oraz stan majątkowy nie pozwalają zaliczyć skarżących do rzeczywiście osób ubogich, których środki do życia są ograniczone. Skarżący wykazali bowiem, że prowadzą pięcioosobowe gospodarstwo domowe, osiągają dochód miesięczny w wysokości 2400 zł z działalności gospodarczej prowadzonej przez D. L., posiadają dom o powierzchni 194 m2 i działkę w [...] o pow. 0,0216 ha oraz samochód osobowy o wartości 3000 Euro. Dodatkowo skarżący posiadają 5 kont bankowych na których znajdują się oszczędności w wysokości ok. 15 000 zł. Wprawdzie z załączonych do zażalenia wyciągów wynika iż posiadają oszczędności w wysokości ok. 3500 zł, jednakże są to wyciągi bankowe jedynie z 4 kont bankowych, natomiast z nadesłanych dokumentów nie wynika jaką kwotę oszczędności skarżący posiadaj a na 5 koncie bakowym. Należy zauważyć, iż na wskazanych rachunkach bankowych brak jest operacji świadczących o korzystaniu z rachunków do bieżącego utrzymania, co może oznaczać, iż skarżący posiadają rachunki których nie ujawniają, bądź też większości płatności dokonują gotówką. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zasadnie uznał, że skarżący nie wykazali okoliczności, które mogłyby świadczyć o ich trudnej sytuacji materialnej. Należy jednocześnie zaznaczyć, że w przypadku uwzględnienia skargi zgodnie z art. 200 p.p.s.a., skarżącym będzie przysługiwał od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia