II OZ 710/12

Dnia 6 września 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmiasiak po rozpoznaniu w dniu 6 września 2012 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 czerwca 2012 roku, sygn. akt II SA/Łd 297/12 o odmowie przyznania J.K. prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia [...] lutego 2012 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji w sprawie przywrócenia stanu wody na gruncie postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił J.K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia [...] lutego 2012 r. w przedmiocie odmowy wydania decyzji w sprawie przywrócenia stanu wody na gruncie. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym jako składniki posiadanego majątku skarżąca wskazała: dom o powierzchni 36,4 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,80 arów. Wskazała także, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z braćmi: S.N. i J.N. Dochód skarżącej stanowi renta w wysokości 1200 zł netto. S.N. i J.N. otrzymują renty wraz z dodatkami odpowiednio w wysokości około 1100 zł i 1300 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca stwierdziła, że z gospodarstwa rolnego nie otrzymuje dochodu. Do pracy na polu wynajmuje pracownika. Ponosi koszty wynajmu pracownika, nawozów, oprysków, kombajnu, zakupu opału – węgla, drewna, ubezpieczenia budynków, wody – 30 zł miesięcznie, prądu – 30 zł miesięcznie, żywności i innych niezbędnych codziennych wydatków. Bracia są bardzo chorzy. W związku z tym ponosi wydatki związane z ich leczeniem. Skarżąca podniosła, że ponosi wysokie koszty zakupu leków, w tym koszt zakupu leków dla S.N. – 500 zł miesięcznie, dla samej skarżącej około 600 zł miesięcznie. Koszt zakupu węgla na 1 rok wynosi 8.000 zł, a drewna 3.000 zł. Zarządzeniem z dnia 22 maja 2012 r. skarżąca została wezwana do złożenia: dokumentów poświadczających wysokość świadczeń emerytalnych wraz z dodatkami otrzymywanych przez nią oraz braci S.N. i J.N., z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie 3 miesiące, wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżąca oraz jej braci rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających miesięczne wydatki na utrzymanie własne oraz posiadane gospodarstwo takich jak: koszty energii elektrycznej, ubezpieczenia pojazdów i budynków, koszty zakupu żywności i innych stałych, co miesiąc ponoszonych wydatków, miesięczne wydatki związane z zakupem leków dla skarżącej oraz braci, zaświadczenia o dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego i oświadczenia, czy osiąga dochód z gospodarstwa rolnego, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości, stosownych zaświadczeń o aktualnej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej skarżącej i jej braci, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym oraz udzielenia wyjaśnień dotyczących wskazanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy powierzchni nieruchomości rolnej (2,80 arów), gdyż z akt administracyjnych wynikało, że skarżąca i S.N. są współwłaścicielami działek nr [...] o łącznej powierzchni (3,98 ha) i udokumentowania ewentualnych zmian stanu prawnego w tym zakresie. W odpowiedzi na to wezwanie w pismach z dnia 1 i 4 czerwca 2012 r. skarżąca ponownie podniosła, że ponosi duże wydatki związane z leczeniem swoim i braci, nie zbiera rachunków, z gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,80 ara nie ma żadnego dochodu. Do prac rolnych musi wynajmować pracownika i ponosi związane z tym koszty. Musi się opiekować braćmi, a lekarz nie wystawia na tę okoliczność zaświadczenia. Nie jest w stanie uzyskać zaświadczenia Wójta o stratach w gospodarstwie. Co dwa tygodnie wydaje 50 zł na doładowanie konta telefonu na kartę. Oddalając wniosek Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Ze złożonych przez skarżącą dowodów wypłaty świadczeń emerytalno – rentowych wynika bowiem, iż miesięczny dochód jej i braci wynosi około 3000 zł netto. Skarżąca nie udokumentowała okoliczności ponoszenia wydatków związanych z leczeniem swoim i braci, które miały wynosić ponad 1100 zł miesięcznie ani sytuacji zdrowotnej swojej i braci. Złożone przez nią rachunki dokumentują wprawdzie zakupy leków, lecz za znacznie niższe kwoty. Z polisy z dnia 30 listopada 2011 r. wynika, że skarżąca ubezpieczyła łącznie na kwotę 39.000 zł dom mieszkalny, oborę i stodołę. Z decyzji Wójta Gminy Moszczenica z dnia [...] lutego 2012 r. w sprawie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego natomiast wynika, że skarżąca jest podatnikiem podatku rolnego i od nieruchomości, zaś przedmiot opodatkowania stanowią grunty rolne o powierzchni 3,98 ha i budynek mieszkalny o powierzchni 40 m2. Decyzja ta potwierdza okoliczność wynikającą z akt administracyjnych (informację z rejestru gruntów), że w rzeczywistości powierzchnia nieruchomości rolnej skarżącej wynosi 3,98 ha, a nie jak twierdziła we wniosku i składanych w postępowaniu sądowym pismach – 2,8 ara. Poza tym według tej decyzji powierzchnia gruntów rolnych skarżącej to 3,1095 ha przeliczeniowe. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2011 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2010 r. (M.P. nr 87, poz. 917) dochód ten wynosi 2278 zł. Oznacza to, że przeciętny dochód z pracy w gospodarstwie rolnym skarżącej wynosi 7083,44 zł. Skarżąca twierdzi wprawdzie, że nie uzyskuje dochodu z gospodarstwa rolnego, a nawet osiąga straty, lecz jednocześnie wskazuje, że ponosi koszty związane z uprawami (wynajmu pracownika, kombajnu, nawozów, oprysków), których wysokości jednak nie wskazuje, podobnie zresztą jak wysokości strat. W ocenie Sądu I instancji, postępowanie skarżącej, polegające na wybiórczym podawaniu informacji skutkuje brakiem możliwości wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Okoliczność prowadzenia przez skarżącą upraw w gospodarstwie rolnym stanowić natomiast może podstawę do uzyskania przez nią dodatkowego wsparcia finansowego w postaci płatności obszarowych. Zdaniem Sądu I instancji, nie bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku jest okoliczność, że skarżąca jest właścicielem nieruchomości rolnej oraz budynków. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się bowiem, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca. Wskazała, że jest w trudnej sytuacji materialnej. Wyjaśniła, że do uprawy nadaje się tylko 2,8 ara jej nieruchomości. Ponownie opisała problemy zdrowotne swoje oraz swoich braci. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., Nr 270 - zwanej dalej p.p.s.a.) wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek kosztów czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma fakt, że skarżąca, pomimo wezwania, nie przedstawiła wszystkich wymaganych przez Sąd dokumentów i nie uprawdopodobniła podnoszonych okoliczności. Skarżąca poprzestaje na gołosłownych oświadczeniach, które przynajmniej częściowo pozostają w sprzeczności z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na aprobatę zasługuje odmowa przyznania prawa pomocy, jak również wcześniejsze wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Przedstawione przez Sąd I instancji uzasadnienie zaskarżonego postanowienia dowodzi, że wydanie rozstrzygnięcia poprzedzone zostało pełną i rzetelną analizą stanu majątkowego skarżącej. Stąd też brak jest podstaw by zaprezentowaną wyżej argumentację ponownie przytaczać. Zasadą jest, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa. Uznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zasadnie przyjął, iż skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, a tym samym brak było podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.