II OZ 725/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 756/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na użytkowanie oraz legalizacji samowoli budowlanej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 756/11 odmówił M. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na użytkowanie oraz legalizacji samowoli budowlanej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że jak wynika z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez siebie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 3.000 – 3.500 zł. Posiada mieszkanie w budynku wielorodzinnym o powierzchni 53,65 m ². Koszty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą z tytułu opłat za energię elektryczną 400 zł, z tytułu zakupu opału 700 zł, opłat za wodę 100 zł, za telefon 130,00 zł, podatek od nieruchomości 90 zł. Na bieżące utrzymanie siebie oraz męża, który jest bezrobotny, wnioskodawczyni przeznacza kwotę w wysokości 1.500 zł. M. G. prowadzi sezonową działalność gospodarczą w zakresie przewozów turystycznych, a podany we wniosku dochód w wysokości 3.000 – 3.500 zł jest dochodem miesięcznym. Skarżąca posiada samochód osobowy marki BMW rok produkcji 2002, lecz ze względu na zły stan techniczny nie jest on eksploatowany, a jego wartość to około 10.000 złotych. Skarżąca zaznaczyła, że w chwili składania wniosku dochodów z wynajmu nie uzyskiwała, ponieważ dochód z wynajmu jest sezonowy. Wnioskodawczyni dołączyła do wyjaśnień kserokopię wyciągów bankowych z ostatnich 3 miesięcy oraz kserokopię deklaracji podatkowej złożonej do Urzędu Skarbowego za 2009 r. Z nadesłanego zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2009 r. wynika, że M. G. uzyskała z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochód w wysokości 24.891,86 zł oraz z tytułu najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze kwotę w wysokości 6.000 złotych, co razem daje kwotę w wysokości 30.891,86 zł. W sprzeciwie od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2011 r. skarżąca podała, że po odjęciu obowiązkowych opłat z miesięcznego dochodu pozostaje ok. 500 zł, co z kolei wskazuje, iż koszty sądowe znacznie przekraczają jej możliwości finansowe. Zaznaczyła, że posiadanie przez nią profesjonalnego pełnomocnika nie przesądza o jej zdolności finansowej do poniesienia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) przyznania M. G. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazał, że stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym dotyczącym w niniejszej sprawie zwolnienia od kosztów sądowych następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu wnioskodawczyni nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a zatem nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd zaznaczył, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Sąd podkreślił, że strona powinna dołożyć wszelkich starań, aby zgromadzić środki konieczne do prowadzenia postępowania sądowego. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach i nie może być nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Strona winna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności, gdy jest to stały dochód miesięczny w postaci otrzymywanego wynagrodzenia za pracę czy też prowadzoną działalność. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła M. G., reprezentowana przez radcę prawnego, domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie pomocy prawnej we wnioskowanym zakresie oraz błędne przyjęcie, że skarżące posiada środki finansowe umożliwiające poniesienie kosztów postępowania sądowego pomimo złożonego oświadczenia o stanie majątkowym. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca posiada stały dochód miesięczny, jednakże po odliczeniu wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny kwota wolna jaka pozostaje jej do dyspozycji to około 500 zł miesięcznie. Przeznaczenie całości tej kwoty na opłatę od skargi pozbawi skarżącą jakichkolwiek środków potrzebnych do zakupu jedzenia czy ubrań. Przy tak małych dochodach i aktualnych bardzo wysokich cenach choćby żywności, nie jest możliwym czynienie jakichkolwiek oszczędności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 powołanej ustawy). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Sąd I instancji właściwie ocenił sytuację materialną skarżącej i co za tym idzie nie przyznał jej prawa pomocy w żądanym zakresie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni wskazała, że utrzymuje się wraz z mężem z dochodu uzyskiwanego przez siebie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie przewozów turystycznych w wysokości 3.000 – 3.500 zł miesięcznie, dodatkowo, jak wynika z zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2009 r. uzyskuje sezonowy dochód w wysokości 6.000 zł rocznie z tytułu najmu, podnajmu, dzierżawy, lub innych umów o podobnym charakterze, co daje razem kwotę rocznego dochodu w wysokości 30.891,86 zł. Posiada mieszkanie w budynku wielorodzinnym o powierzchni 53,65 m ² oraz samochód osobowy marki BMW rok produkcji 2002 o wartości około 10.000 zł. Z konstrukcji art. 246 § 1 pkt 2 wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Wnioskodawczyni podała, że na bieżące utrzymanie siebie oraz męża przeznacza kwotę 1500 zł. Dodatkowo, jak podkreślano w zażaleniu, ponosi ona koszty związane z utrzymaniem mieszkania (opłaty za energię elektryczną 400 zł, z tytułu zakupu opału 700 zł, opłat za wodę 100 zł, za telefon 130,00 zł, podatek od nieruchomości 90 zł). Należy jednak zauważyć, że nie wszystkie ze wskazanych opłat ponoszone są comiesięcznie (np. zakup opału). Ponadto, rozważając w tym przypadku możliwość przyznania prawa pomocy należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawczyni, lecz również jej stan majątkowy. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.