II OZ 773/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 19 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 109/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. S., K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia [...] grudnia 2012 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie . Postanowieniem z dnia 9 lipca 2013 r. sygn. akt VIII SA/Wa 109/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił B. S. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę stwierdził, że fakt, iż dochód rodziny skarżącej, który wynosi 2.862,00 zł miesięcznie (tj. 530 zł na osobę) powiększony o zasiłek rodzinny na troje dzieci w kwocie 212,00 zł, nie uzasadnia konieczności obciążania budżetu państwa kosztami ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżąca nie jest osobą pozbawioną źródła utrzymania, nie należy do osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone, a skarżąca nie jest osobą ubogą, pozbawioną środków utrzymania i majątku, a jedynie takie przesłanki stanowią uzasadnienie dla przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie zażalenie złożyła B. S. podnosząc, że Sąd niewłaściwie ocenił wszystkie przedstawione przez nią okoliczności, dokonał zawężonej interpretacji treści art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) w kontekście oceny okoliczności wykazania przez stronę posiadania środków na samodzielne opłacenie adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, stąd zaskarżone postanowienie należało uchylić. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ocenie wojewódzkiego sądu administracyjnego podlega wniosek o przyznanie prawa pomocy, a jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Rodzaje dokumentów źródłowych określone zostały w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Mogą być nimi w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 marca 2013 r., zwolnił B. S. i K. S. od kosztów sądowych. W odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, Sąd I instancji odmówił jednak przyznania prawa pomocy. Zgodnie z wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu w liczącym pięć osób pozostających we wspólnym gospodarstwie przypada kwota 530 złotych na osobę miesięcznie oraz kwota 212 złotych zasiłku rodzinnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie wezwał skarżącej do przedstawienia danych dotyczących wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie, pomimo zadeklarowania przez skarżącą ponoszenia takich wydatków. Z oświadczenia skarżącej nie wynika skąd pochodziły fundusze na wesele córki, komunię syna. Brak jakichkolwiek informacji co do posiadanych rachunków bankowych, zgromadzonych na nich funduszy. Sąd I instancji nie przeprowadził więc, uzupełniającego postępowania wyjaśniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. Obowiązek przeprowadzenia takiego postępowania, wynika z art. 255 p.p.s.a. i jest nałożony na sąd w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez stronę postępowania budzą jakiekolwiek wątpliwości (tak, J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. 5, Wa-wa 2012, s. 648). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak podjęcia próby wyjaśnienia tych wątpliwości uniemożliwia ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych rodziny skarżącej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na postawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.